Mặc dù dòng vốn FDI vào nước ta vẫn tăng cao, nhưng đã có những dấu hiệu đáng lo ngại về sự chựng lại trong việc tăng trưởng và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải ngân vốn FDI trong những năm tiếp theo.
Mô hình truyền thống về dòng vốn FDI có thể sẽ bị phá vỡ
Số liệu thống kê về tình hình thu hút dòng vốn FDI trong 6 tháng đầu năm 2018 này là rất khả quan, với tổng vốn tăng thêm, góp vốn mua cổ phần và đăng ký cấp mới là 20,33 tỷ USD, nhiều hơn 5,7% so với cùng kì năm trước.
Nhưng mức tăng trưởng như vầy phần lớn là của việc góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài, 6 tháng đầu năm nay, các nhà đầu tư FDI đã góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam với số tiền lên tới 4,1 tỷ USD, tăng 82,4% so với cũng kì 2017.
Mặc khác, dòng vốn FDI đầu tư trực tiếp lại giảm so với cùng kỳ, Tổng vốn FDI đăng ký cấp mới bằng 99,7% so với cùng kỳ năm ngoái ( 11,8 tỷ USD), và vốn tăng thêm 4,43 tỷ nhưng giảm đi 13,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Trái với xu hướng giảm vốn đăng ký, thì vốn giải ngân lại tăng so với cùng kỳ năm ngoái, cụ thể là đạt 8,37 tỷ USD, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2017.
Vì thế nên Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã gửi báo cáo mới đây cho Chính Phủ, mặc dù xu hướng về dòng vốn FDI vẫn đang tích cực, nhưng bên cạnh đó cũng có rất nhiều lo ngại về việc đầu tư nước ngoài đã bắt đầu có quỹ đạo lệch đi khỏi mô hình truyền thống, khi tốc độ tăng vốn giải ngân cao hơn tốc độ tăng vốn đăng ký.
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nguyên nhân của tình trạng này là do lượng vốn đăng ký các năm trước đã rất cao và đây là thời điểm để nhà đầu tư thực hiện những cam kết của mình, mặc khác do 2017 số lượng dòng vốn FDI đăng ký mới là rất cao, nên năm nay giảm nhẹ cũng là điều dễ hiểu.
Nửa đầu năm 2017, với thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có đến 11,83 tỷ USD dòng vốn FDI đăng ký mới vào Việt Nam, tăng 57,9% so với cùng kì năm 2016; trong khi đó vốn đăng ký tăng thêm là 5,14 tỷ USD, tăng 35,8% so với cùng kỳ năm 2016.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư có nhận định: “Việc giảm như vậy sẽ ảnh hưởng đến tốc độ thực hiện vốn FDI ở các năm sau”.
Nếu diễn biến như vầy vẫn tiếp tục kéo dài thì sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực tới nên kinh tế. Do trong nhiều năm trở lại đây, các chuyên gia đều thống nhất rằng, số vốn FDI giải ngân mới là điều quan trọng nhất. Khi vốn giải ngân tăng trưởng chậm lại làm giảm đi sự tăng năng lực mới cho nền kinh tế, qua đó tác động tới tăng trưởng GDP, nhất là khi khu vực FDI ngày càng là động lực quan trọng đối với nên kinh tế Việt Nam.
Thách thức từ chiến tranh thương mại
Có một câu hỏi là kinh tế Việt Nam bị ảnh hưởng như thế nào trước cuộc chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ? Vấn đề về sự ảnh hưởng không chỉ gói gọn trong thương mại mà còn là dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam.
Adam McCarty, chuyên gia kinh tế thuộc Mekong Economic tại Hà Nội, nhận định rằng, việc căng thẳng trong mối quan hệ thương mại Mỹ-Trung làm cho các công ty Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông và Trung Quốc đổ tới Việt Nam, với mục đích chính là đa dạnh hoá đầu tư. Theo ông Adam McCarty, với xu hướng này, đặc biệt trong công nghiệp chế biến- chế tạo, lĩnh vực mà ở Việt Nam chi phí rẻ hơn rõ rệt so với ở Trung Quốc.
Tờ báo China Morning Post (Trung Quốc), sau khi trích lời ông Adam McCarty và nhấn mạnh rằng việc căng thẳng có thể dẫn đến chiến tranh thương mại giữa Mỹ – Trung đã góp phần đẩy mạnh dòng vốn FDI chảy vào Việt Nam.
Xu hướng này đã có sẵn từ trước đó, khi mà các công ty nước ngoài đang chuyển hướng khỏi Trung Quốc tới các nước Đông Nam Á để mở nhà máy, nhằm tiết kiệm chi phí. Cuộc xung đột Mỹ – Trung chỉ là chất xúc tác giúp quá trình này được đẩy nhanh hơn.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Thanh Phong cũng có cùng quan điểm khi ông trả lời báo giới: Chiến tranh thương mại và xu hướng bảo hộ mậu dịch sẽ khiên dòng vốn FDI trong khu vực và thế giới né các thị trường phỉa chịu mức thuế cao và hướng đến các thị trường có ít nguy cơ bị áp dụng các biện pháp bảo hộ. Dưới góc độ này xem ra Việt Nam đang có nhiều thuận lợi.
Mặc dù vậy, với gốc nhìn của cơ quan quản lý về đầu tư nước ngoài, Bộ kế Hoạch và Đầu tư vẫn lo lắng về những biến động của dòng vốn FDI vào Việt Nam khi chủ nghĩa bảo hộ thương mại, căng thẳng về chính trị vẫn tiếp tục lan rộng, cũng như khi các rủi ro suy giảm tăng trưởng xuất hiện ở các bạn hàng lớn của Việt Nam như Nhật Bản, Trung Quốc, Liên minh châu Âu(EU). Hệ luỵ có thể sẽ nổ ra khi kinh tế toàn cầu bất ổn.
Chưa nói đến những thử thách khó khăn khác liên quan đén cách mạng công nghiệp 4.0, khi mà khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam còn yếu, đó cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc thu hút dòng vốn FDI.
“Nhân tiện, tổng kết lại quả quá trình 30 năm thu hút vốn FDI tại Việt nam, cần có sự điều chỉnh về chiến lượt thu hút FDI, không nên chạy theo số lượng, mà cần phải chọn lọc thu hút các dự án lớn, có chất lượng, có sức lan toả lớn, công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường..”, Bộ Kế hoạch và Đầu tư bày tỏ quan điểm….www.expertis.vn
>> Doanh nghiệp Việt Nam chuyển giá không chỉ còn giành riêng cho FDI
