Khi bên bán và bên mua chưa thống nhất được giá, cách thanh toán thường là chìa khóa. Trả một lần, trả nhiều đợt, trả theo kết quả kinh doanh sau giao dịch hay đổi bằng cổ phần đều phân chia rủi ro giữa hai bên theo cách khác nhau. Một mức giá cao nhưng phần lớn trả theo điều kiện có thể kém hấp dẫn hơn một mức giá thấp hơn trả ngay.
1. Các cách thanh toán thường gặp
Cách thanh toán
Cách hoạt động
Phù hợp khi
Lưu ý cho bên bán
Trả một lần
Thanh toán toàn bộ tại ngày hoàn tất
Doanh nghiệp minh bạch, rủi ro thấp
Giá thường thấp hơn vì bên mua gánh toàn bộ rủi ro
Trả nhiều đợt
Thanh toán theo lịch cố định sau hoàn tất
Bên mua cần thời gian thu xếp vốn
Cần bảo đảm thanh toán: bảo lãnh, cầm cố phần vốn
Giữ lại một phần
Một phần tiền giữ lại một thời gian để bù cho rủi ro phát hiện sau
Còn rủi ro thuế, pháp lý chưa rõ
Thỏa thuận rõ điều kiện giải ngân và thời hạn
Trả theo kết quả kinh doanh (earn-out)
Một phần giá trả thêm nếu doanh nghiệp đạt chỉ tiêu sau giao dịch
Hai bên khác biệt về kỳ vọng tăng trưởng
Chỉ tiêu, cách đo, quyền điều hành phải rõ
Hoán đổi cổ phần
Bên bán nhận cổ phần của bên mua thay vì tiền
Bên bán muốn tiếp tục hưởng lợi từ doanh nghiệp hợp nhất
Giá trị cổ phần nhận về cũng cần được định giá
2. Thanh toán theo kết quả kinh doanh: dễ thỏa thuận, dễ tranh chấp
Earn-out giúp thu hẹp khoảng cách giữa kỳ vọng của bên bán và mức bên mua chấp nhận: nếu kế hoạch tăng trưởng đúng, bên bán nhận thêm tiền. Tuy nhiên, sau giao dịch bên mua nắm quyền điều hành và có thể thay đổi chi phí, giá bán, cách hạch toán. Hợp đồng cần xác định rõ chỉ tiêu dùng để tính (doanh thu, EBITDA), chuẩn mực kế toán áp dụng, quyền của bên bán trong giai đoạn đo lường và cách giải quyết bất đồng.
3. So sánh bằng giá trị hiện tại
Khi so sánh các đề nghị, nên quy tất cả các khoản thanh toán về giá trị hiện tại và tính đến khả năng không nhận được. Ví dụ: đề nghị A trả 50 tỷ đồng ngay; đề nghị B trả 40 tỷ đồng ngay và 20 tỷ đồng sau ba năm nếu đạt chỉ tiêu. Nếu khả năng đạt chỉ tiêu chỉ khoảng một nửa và tính đến giá trị thời gian của tiền, đề nghị B có thể không hơn đề nghị A.
Xem: Vì sao doanh nghiệp bị định giá thấp hơn kỳ vọng; Cẩm nang | Định giá doanh nghiệp trước khi bán hoặc gọi vốn; Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu.