Line Vertical Thin Streamline Icon: https://streamlinehq.com
Home / Kiến thức / Kiến thức M&A / Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu

Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu

Bán doanh nghiệp, bán một phần vốn cho nhà đầu tư hay sáp nhập với đối tác là quyết định chỉ đến vài lần trong đời một chủ sở hữu. Phần lớn giao dịch không đổ vì thiếu người mua, mà vì doanh nghiệp chưa sẵn sàng: số liệu chưa đủ tin cậy, giá kỳ vọng chưa có cơ sở, thông tin bị lộ trước khi bên mua cam kết. Cẩm nang này đi qua các giai đoạn của một giao dịch M&A từ phía bên bán, để chủ sở hữu biết việc gì cần làm trước và điều gì thường xảy ra ở mỗi bước.

Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu

1. Các hình thức M&A thường gặp ở doanh nghiệp tư nhân

Hình thức

Bên mua nhận được

Lưu ý

Chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp, cổ phần

Toàn bộ doanh nghiệp, cùng mọi quyền và nghĩa vụ, kể cả rủi ro phát sinh trong quá khứ

Bên mua thẩm định kỹ và yêu cầu cam kết bảo đảm từ bên bán

Chuyển nhượng một phần vốn, gọi nhà đầu tư

Một tỷ lệ sở hữu, thường kèm quyền tham gia quản trị

Cần thống nhất quyền biểu quyết, quyền phủ quyết, cách thoái vốn sau này

Bán tài sản hoặc một mảng kinh doanh

Tài sản, hợp đồng, nhân sự, thương hiệu được chọn

Rủi ro quá khứ ở lại doanh nghiệp bán; thủ tục chuyển giao từng tài sản, hợp đồng

Sáp nhập, hợp nhất

Hai doanh nghiệp gộp thành một

Thủ tục theo Luật Doanh nghiệp, ảnh hưởng đến toàn bộ chủ sở hữu, chủ nợ, người lao động

2. Các giai đoạn của một giao dịch

Giai đoạn

Việc chính

Thời gian tham khảo

1. Chuẩn bị

Hiểu giá trị doanh nghiệp, xác định mục tiêu giao dịch, chuẩn hóa số liệu tài chính, thuế, pháp lý

3 đến 12 tháng, tùy hiện trạng

2. Tiếp cận bên mua

Hồ sơ giới thiệu ẩn danh, ký cam kết bảo mật (NDA), cung cấp hồ sơ thông tin chi tiết cho bên đã cam kết

1 đến 3 tháng

3. Thư bày tỏ ý định

Bên mua đưa khoảng giá, cấu trúc giao dịch, điều kiện và thời gian độc quyền đàm phán

Vài tuần

4. Thẩm định

Bên mua kiểm tra tài chính, thuế, pháp lý, hợp đồng, nhân sự, vận hành

1 đến 3 tháng

5. Đàm phán hợp đồng

Chốt giá, cách thanh toán, cam đoan và bảo đảm của bên bán, điều kiện hoàn tất

Vài tuần đến vài tháng

6. Hoàn tất

Thanh toán, chuyển quyền sở hữu, thủ tục đăng ký thay đổi, bàn giao

Vài tuần

7. Sau giao dịch

Chuyển giao điều hành, thanh toán đợt sau hoặc theo kết quả kinh doanh nếu có

Có thể kéo dài 1 đến 3 năm

Xem: Bên mua kiểm tra gì khi thẩm định doanh nghiệp trong M&A; Các cách thanh toán trong giao dịch M&A. Thời gian trên chỉ để hình dung. Giao dịch nhanh hay chậm phụ thuộc nhiều nhất vào việc giai đoạn chuẩn bị đã làm kỹ hay chưa.

3. Những điều bên bán cần trả lời trước khi tiếp cận bên mua

  • Mục tiêu là gì: rút toàn bộ, bán một phần để có vốn mở rộng, tìm đối tác chiến lược hay chuẩn bị chuyển giao?
  • Sau giao dịch, chủ sở hữu còn tham gia điều hành không, trong bao lâu?
  • Mức giá thấp nhất có thể chấp nhận và lý do của mức đó;
  • Những vấn đề nào của doanh nghiệp bên mua chắc chắn sẽ phát hiện, và nên xử lý trước hay trình bày minh bạch?

Tự rà soát theo: Bảng tự kiểm tra mức độ sẵn sàng M&A của doanh nghiệp. Để trả lời câu hỏi về giá, xem: Cẩm nang | Định giá doanh nghiệp trước khi bán hoặc gọi vốn.

4. Mỗi loại bên mua nhìn doanh nghiệp khác nhau

Bên mua

Quan tâm nhất

Thường đòi hỏi

Nhà đầu tư chiến lược cùng ngành

Thị trường, khách hàng, năng lực sản xuất, lợi ích cộng hưởng

Chuyển giao khách hàng, nhân sự chủ chốt; có thể trả giá cao hơn

Quỹ đầu tư

Tăng trưởng, lợi nhuận, khả năng thoái vốn sau vài năm

Số liệu minh bạch, quyền quản trị, điều khoản bảo vệ nhà đầu tư

Nhà đầu tư nước ngoài

Tiếp cận thị trường Việt Nam, giấy phép, đối tác địa phương

Tuân thủ pháp lý, thuế; thủ tục đầu tư trước khi nhận chuyển nhượng

Đội ngũ quản lý hoặc người kế nhiệm

Tiếp tục vận hành doanh nghiệp

Thanh toán nhiều đợt, chủ cũ hỗ trợ trong thời gian chuyển giao

5. Bảo mật thông tin trong suốt giao dịch

Tin doanh nghiệp đang tìm người mua có thể làm nhân viên lo lắng, khách hàng chuyển sang nhà cung cấp khác, đối thủ tận dụng. Vì vậy thông tin thường được chia theo tầng:

  • Hồ sơ giới thiệu ẩn danh: ngành, quy mô, khu vực, chỉ tiêu tài chính chính, không nêu tên;
  • Hồ sơ thông tin chi tiết: chỉ cung cấp sau khi bên quan tâm ký cam kết bảo mật và được xác minh là bên mua thực sự;
  • Dữ liệu thẩm định: mở trong giai đoạn thẩm định, sau khi đã có thư bày tỏ ý định với khoảng giá cụ thể. Xem: Bảo mật thông tin khi bán doanh nghiệp.

6. Những điểm thường làm giao dịch đổ vỡ

  • Khoảng cách giá quá lớn, vì bên bán định giá theo kỳ vọng còn bên mua định giá theo dòng tiền có thể kiểm chứng;
  • Phát hiện trong thẩm định: doanh thu ngoài sổ, rủi ro thuế, công nợ khó thu, hợp đồng không chuyển giao được;
  • Phụ thuộc vào người chủ: khách hàng, nhà cung cấp chỉ làm việc với cá nhân chủ sở hữu;
  • Pháp lý tài sản: đất đai, giấy phép, thương hiệu đứng tên cá nhân hoặc chưa hoàn chỉnh;
  • Thông tin bị lộ trước khi bên mua cam kết;
  • Chủ sở hữu chưa thật sự sẵn sàng buông quyền điều hành.

Phần lớn các điểm này xử lý được nếu nhận diện sớm, trong giai đoạn chuẩn bị.

7. Thuế và thủ tục pháp lý khi hoàn tất

Câu hỏi thường gặp

Bán doanh nghiệp mất bao lâu?

Thông thường từ 6 đến 12 tháng kể từ khi bắt đầu tiếp cận bên mua. Nếu doanh nghiệp cần chuẩn hóa số liệu, pháp lý trước, thời gian chuẩn bị có thể thêm vài tháng đến hơn một năm.

Bán một phần vốn cho nhà đầu tư có phải là M&A không?

Có. M&A bao gồm cả việc bán toàn bộ và bán một phần quyền sở hữu, miễn là có sự chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát.

Khi nào nên thông báo cho nhân viên?

Thường chỉ một vài người chủ chốt được biết trong giai đoạn thẩm định. Phần lớn nhân viên được thông báo khi giao dịch gần hoàn tất, kèm kế hoạch chuyển giao rõ ràng.

Doanh nghiệp đang lỗ hoặc đang nợ có bán được không?

Có thể, nhưng bên mua sẽ định giá dựa trên tài sản, khách hàng, giấy phép hoặc khả năng cải thiện sau tiếp quản. Cấu trúc giao dịch thường kèm xử lý nợ, đôi khi là tái cấu trúc trước khi bán. Xem: Tái cấu trúc doanh nghiệp bắt đầu từ đâu.

Mục lục
Cùng chuyên mục

Bài viết liên quan

Đúc kết từ thực tiễn

Tài nguyên cho quản lý

Công cụ quản trị

Đánh giá tình huống và ra quyết định

Cẩm nang quản lý

Nắm vấn đề 1 cách có hệ thống

Biểu mẫu

Tham khảo từ thực tiễn

Văn bản pháp luật

Tra cứu căn cứ để áp dụng

Zalo