Bên mua có thể mua lại doanh nghiệp bằng cách nhận chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần, hoặc chỉ mua tài sản và mảng kinh doanh họ cần. Hai cách này khác nhau ở những gì bên mua nhận về, rủi ro ai gánh, thủ tục và nghĩa vụ thuế. Chọn cấu trúc phù hợp thường ảnh hưởng đến giá không kém gì con số định giá.
1. So sánh hai cấu trúc
Tiêu chí
Mua phần vốn góp, cổ phần
Mua tài sản, mảng kinh doanh
Bên mua nhận được
Toàn bộ doanh nghiệp: tài sản, hợp đồng, giấy phép, nhân sự, cả nghĩa vụ và rủi ro quá khứ
Chỉ những tài sản, hợp đồng, nhân sự được chọn
Rủi ro quá khứ (thuế, tranh chấp)
Đi theo doanh nghiệp, bên mua gánh; thường đòi cam kết bồi hoàn từ bên bán
Phần lớn ở lại doanh nghiệp bán
Giấy phép, hợp đồng
Giữ nguyên vì chủ thể không đổi, trừ hợp đồng có điều khoản đổi chủ sở hữu
Phải chuyển giao hoặc xin lại từng giấy phép, ký lại hợp đồng
Người nộp thuế chính
Thành viên, cổ đông chuyển nhượng
Doanh nghiệp bán tài sản
Thủ tục
Đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông; nhà đầu tư nước ngoài có thể phải đăng ký góp vốn trước
Chuyển quyền sở hữu từng tài sản; đất đai, xe cộ phải đăng ký sang tên
Phù hợp khi
Doanh nghiệp sạch, giấy phép và hợp đồng có giá trị lớn
Doanh nghiệp có nhiều rủi ro quá khứ, hoặc bên mua chỉ cần một phần
2. Khác biệt về thuế
-
Bên bán là cá nhân chuyển nhượng phần vốn: chịu thuế thu nhập cá nhân 20% trên thu nhập tính thuế (giá chuyển nhượng trừ giá mua và chi phí hợp lý); nếu không xác định được giá mua và chi phí thì tính 2% trên giá chuyển nhượng (khoản 1 Điều 13 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15);
-
Bên bán là doanh nghiệp: thu nhập từ chuyển nhượng vốn là thu nhập khác chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (điểm a khoản 2 Điều 3 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15), không áp dụng thuế suất ưu đãi 15%, 17% dành cho doanh nghiệp nhỏ;
-
Bán tài sản: doanh nghiệp bán chịu thuế trên thu nhập từ chuyển nhượng tài sản, có thể phát sinh thuế giá trị gia tăng và các khoản thuế, phí khi sang tên tài sản.
Bên mua cũng cần lưu ý: ưu đãi thuế cho dự án đầu tư mở rộng không áp dụng đối với trường hợp đầu tư mở rộng do sáp nhập, mua lại doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư đang hoạt động (điểm c khoản 5 Điều 14 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15). Xem chi tiết: Thuế khi chuyển nhượng vốn, cổ phần trong giao dịch M&A.
3. Cấu trúc kết hợp
Trên thực tế, hai bên có thể kết hợp: tách mảng kinh doanh tốt sang một doanh nghiệp mới rồi chuyển nhượng vốn doanh nghiệp đó, hoặc bên bán xử lý dứt điểm các rủi ro trước khi chuyển nhượng vốn. Mỗi phương án có chi phí, thời gian và hệ quả thuế khác nhau, cần tính trước khi đàm phán giá. Xem: Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu.
Căn cứ pháp lý
-
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15
-
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15