Sau khi thống nhất khoảng giá trong thư bày tỏ ý định, bên mua tiến hành thẩm định (due diligence) để kiểm chứng những gì bên bán đã trình bày. Kết quả thẩm định quyết định giá cuối cùng, các điều khoản bảo vệ trong hợp đồng, hoặc việc dừng giao dịch. Biết trước bên mua kiểm tra gì giúp bên bán chuẩn bị hồ sơ và tránh bất ngờ.
1. Các mảng thẩm định
Mảng
Nội dung chính
Tài chính
Chất lượng lợi nhuận, doanh thu theo khách hàng, biên lợi nhuận, vốn lưu động, nợ và các khoản giống nợ, dòng tiền
Thuế
Tuân thủ kê khai, các năm chưa quyết toán, rủi ro truy thu, giao dịch liên kết, hóa đơn đầu vào
Pháp lý
Đăng ký doanh nghiệp, lịch sử góp vốn, giấy phép, hợp đồng quan trọng, đất đai, sở hữu trí tuệ, tranh chấp
Lao động
Hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, nội quy, quy chế lương, nhân sự chủ chốt
Vận hành, thương mại
Khách hàng, nhà cung cấp, quy trình, công nghệ, thị trường
2. Những phát hiện thường gặp và hệ quả
Phát hiện
Hệ quả thường thấy
Doanh thu, chi phí ngoài sổ
Giảm lợi nhuận định giá, yêu cầu bên bán chịu rủi ro thuế
Nợ thuế, bảo hiểm xã hội tiềm ẩn
Trừ vào giá hoặc giữ lại một phần tiền thanh toán
Vốn điều lệ chưa góp đủ
Yêu cầu xử lý trước khi hoàn tất
Hợp đồng lớn có điều khoản chấm dứt khi đổi chủ sở hữu
Yêu cầu xin chấp thuận của đối tác trước khi hoàn tất
Tài sản, giấy phép đứng tên cá nhân
Yêu cầu chuyển về doanh nghiệp
3. Bên bán nên chuẩn bị gì
-
Báo cáo tài chính, sổ kế toán, tờ khai thuế ba năm gần nhất;
-
Hồ sơ pháp lý: đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, sổ đăng ký thành viên hoặc cổ đông, hồ sơ góp vốn, giấy phép;
-
Danh sách hợp đồng quan trọng với khách hàng, nhà cung cấp, ngân hàng;
-
Hồ sơ lao động, bảo hiểm xã hội;
-
Danh sách các vấn đề đã biết và cách đang xử lý.
Tự rà soát trước theo cách bên mua sẽ làm giúp bên bán chủ động giải trình, giữ được giá và rút ngắn thời gian. Hồ sơ nên được cung cấp qua kênh có kiểm soát, sau khi đã có cam kết bảo mật. Xem: Bảo mật thông tin khi bán doanh nghiệp; Bảng tự kiểm tra mức độ sẵn sàng M&A của doanh nghiệp; Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu.