Một doanh nghiệp đang kinh doanh tốt chưa chắc đã sẵn sàng để bán hay gọi vốn. Bên mua sẽ kiểm tra số liệu, pháp lý và khả năng vận hành khi chủ cũ không còn trực tiếp điều hành. Bảng tự kiểm tra dưới đây giúp giám đốc nhìn lại doanh nghiệp theo cách bên mua sẽ nhìn, trước khi bước vào giao dịch.
1. Tài chính và số liệu
Câu hỏi
Sẵn sàng khi
Báo cáo tài chính ba năm gần nhất có phản ánh đúng doanh thu, chi phí không?
Không có doanh thu, chi phí lớn nằm ngoài sổ
Tài chính cá nhân và tài chính công ty đã tách bạch chưa?
Không có chi phí cá nhân ghi vào công ty, không dùng tài khoản cá nhân thu tiền bán hàng
Tồn kho, công nợ trên sổ có khớp thực tế không?
Đối chiếu định kỳ, có biên bản
Có báo cáo quản trị theo tháng, quý không?
Có và khớp với số liệu kế toán
Lợi nhuận có ổn định, giải thích được biến động không?
Biến động có lý do rõ ràng
2. Thuế và pháp lý
Câu hỏi
Sẵn sàng khi
Các năm chưa quyết toán, chưa kiểm tra thuế có rủi ro đáng kể không?
Đã rà soát, rủi ro được nhận diện và xử lý hoặc định lượng
Giấy phép, điều kiện kinh doanh còn hiệu lực và đúng chủ thể không?
Giấy phép đứng tên doanh nghiệp, còn hiệu lực
Đất đai, nhà xưởng, thương hiệu thuộc doanh nghiệp hay cá nhân?
Tài sản quan trọng thuộc doanh nghiệp hoặc có hợp đồng thuê rõ ràng
Vốn điều lệ đã góp đủ, hồ sơ góp vốn đầy đủ chưa?
Vốn góp thực tế khớp đăng ký
Có tranh chấp, khiếu nại đang tồn tại không?
Không có hoặc đã được đánh giá ảnh hưởng
3. Vận hành và con người
Câu hỏi
Sẵn sàng khi
Nếu chủ sở hữu vắng mặt ba tháng, doanh nghiệp có vận hành bình thường không?
Có đội ngũ quản lý ra quyết định được
Khách hàng lớn nhất chiếm bao nhiêu phần trăm doanh thu?
Không phụ thuộc quá mức vào vài khách hàng
Quy trình bán hàng, mua hàng, sản xuất có được ghi lại không?
Có quy trình, không chỉ nằm trong đầu một người
Hợp đồng với khách hàng, nhà cung cấp chính có chuyển giao được không?
Hợp đồng ký với doanh nghiệp, không bị chấm dứt khi đổi chủ sở hữu
Nhân sự chủ chốt có gắn bó sau giao dịch không?
Có cơ chế giữ chân
4. Mục tiêu của chủ sở hữu
-
Đã rõ muốn bán toàn bộ, bán một phần hay tìm đối tác chiến lược chưa?
-
Đã có mức giá tối thiểu với lý do cụ thể chưa?
-
Sẵn sàng tham gia chuyển giao trong bao lâu sau giao dịch?
-
Gia đình, các thành viên góp vốn khác đã thống nhất chưa?
5. Đọc kết quả tự kiểm tra
Nhiều câu trả lời chưa đạt không có nghĩa là không bán được doanh nghiệp, mà là bên mua sẽ hạ giá, kéo dài thẩm định hoặc yêu cầu điều khoản bảo vệ chặt hơn. Những điểm chưa đạt nên được xử lý trước, hoặc ít nhất được trình bày minh bạch ngay từ đầu. Xem: Bên mua kiểm tra gì khi thẩm định doanh nghiệp trong M&A; Cẩm nang | Quy trình bán doanh nghiệp và M&A cho chủ sở hữu.