Nhiều chủ sở hữu chỉ nhìn sổ sách kế toán như một nghĩa vụ với cơ quan thuế. Khi có người hỏi mua doanh nghiệp, sổ sách trở thành căn cứ để bên mua quyết định trả bao nhiêu. Lợi nhuận không ghi nhận đúng thì không được tính vào giá; rủi ro thuế chưa xử lý thì bị trừ vào giá hoặc làm giao dịch dừng lại.
1. Bên mua chỉ trả tiền cho lợi nhuận kiểm chứng được
Giá doanh nghiệp thường được tính bằng lợi nhuận nhân với một hệ số. Nếu lợi nhuận được chấp nhận giảm 2 tỷ đồng và hệ số là 6 lần, giá trị doanh nghiệp giảm 12 tỷ đồng. Vì vậy mỗi khoản lợi nhuận không chứng minh được đều có giá rất cao khi bán doanh nghiệp.
2. Những tình huống sổ sách làm giảm giá trị
Tình huống thường gặp
Bên mua xử lý thế nào
Doanh thu không xuất hóa đơn, không ghi sổ
Không tính vào lợi nhuận định giá; xem là rủi ro thuế phải gánh
Chi phí cá nhân, gia đình ghi vào công ty
Cộng lại vào lợi nhuận nếu chứng minh được; nếu không rõ ràng thì nghi ngờ toàn bộ số liệu
Mua hàng không có hóa đơn, chi phí không đủ chứng từ
Ước tính số thuế có thể bị truy thu và trừ vào giá
Hàng tồn kho, công nợ trên sổ khác thực tế
Điều chỉnh giảm tài sản, giảm vốn lưu động, giảm giá
Số liệu kế toán khác báo cáo quản trị nội bộ
Kéo dài thẩm định, giảm niềm tin vào mọi con số còn lại
Giao dịch với bên liên quan không theo giá thị trường
Điều chỉnh về giá thị trường, có thể phát sinh rủi ro giao dịch liên kết
3. Chất lượng lợi nhuận: điều bên mua thực sự kiểm tra
Trong thẩm định, bên mua không chỉ hỏi lợi nhuận bao nhiêu, mà hỏi lợi nhuận đó có thật, có lặp lại và có còn sau khi chủ cũ rời đi không. Họ đối chiếu doanh thu với hóa đơn, sao kê ngân hàng, hợp đồng; tách khoản bất thường; xem xu hướng biên lợi nhuận qua nhiều năm. Kết quả là một con số lợi nhuận điều chỉnh, thường thấp hơn con số chủ sở hữu kỳ vọng.
4. Giám đốc nên chuẩn hóa gì trước khi tính đến chuyện bán
-
Ghi nhận đầy đủ doanh thu, chi phí; tách rõ tài chính cá nhân và tài chính công ty;
-
Đối chiếu tồn kho, công nợ, tài sản định kỳ để sổ sách khớp thực tế;
-
Rà soát rủi ro thuế các năm chưa quyết toán, chưa kiểm tra;
-
Lập báo cáo quản trị nhất quán với số liệu kế toán;
-
Giữ hồ sơ, hợp đồng, chứng từ có hệ thống để thẩm định nhanh.
Chuẩn hóa nên bắt đầu ít nhất một đến hai năm trước khi bán, vì bên mua thường xem số liệu ba năm gần nhất. Xem: Tiền giám đốc và tiền công ty: vì sao phải tách từ ngày đầu; Cẩm nang | Định giá doanh nghiệp trước khi bán hoặc gọi vốn.