Hạch toán tỷ giá theo Thông tư 99: dùng tỷ giá nào, khác gì Thông tư 200

Từ năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/01/2026, doanh nghiệp quy đổi ngoại tệ và đánh giá lại khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo hướng dẫn Tài khoản 413 tại Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC. Thay đổi lớn nhất so với Thông tư 200 là doanh nghiệp không còn phải dùng tỷ giá mua cho khoản phải thu và tỷ giá bán cho khoản phải trả: một tỷ giá chung là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình, được phép dùng tỷ giá xấp xỉ và được lựa chọn có áp dụng tỷ giá ghi sổ hay không.

Tỷ giá dùng khi ghi nhận giao dịch

Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình là trung bình cộng giữa tỷ giá mua chuyển khoản và tỷ giá bán chuyển khoản của ngân hàng thương mại (Điều 5 Thông tư 99/2025/TT-BTC).

Doanh nghiệp được dùng tỷ giá xấp xỉ thay cho tỷ giá giao dịch thực tế nếu chênh lệch không vượt quá +/-1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình. Tỷ giá xấp xỉ có thể là tỷ giá trung bình theo ngày, tuần hoặc tháng, và việc áp dụng không được ảnh hưởng trọng yếu đến tình hình tài chính, kết quả kinh doanh trong kỳ.

Trường hợp ngân hàng thường xuyên giao dịch không công bố tỷ giá của loại ngoại tệ phát sinh, doanh nghiệp được chọn một đồng tiền trung gian để quy đổi, áp dụng nhất quán và thuyết minh căn cứ lựa chọn trên báo cáo tài chính.

Tỷ giá ghi sổ: doanh nghiệp được lựa chọn

Theo Thông tư 99, doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng tỷ giá ghi sổ cho bên Có tài khoản tiền và tài sản khác, bên Có tài khoản phải thu, bên Nợ tài khoản phải trả và các bút toán tất toán khoản trả trước, nhận trước. Nếu đã dùng tỷ giá giao dịch thực tế để quy đổi, doanh nghiệp được dùng chính tỷ giá đó cho cả bên Nợ và bên Có của các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ.

Doanh nghiệp phải theo dõi chi tiết số lượng nguyên tệ và giá trị quy đổi của tiền, nợ phải thu, nợ phải trả và các khoản mục tiền tệ khác có gốc ngoại tệ. Chênh lệch tỷ giá phát sinh trong kỳ ghi ngay vào doanh thu hoạt động tài chính (lãi) hoặc chi phí tài chính (lỗ).

Đánh giá lại cuối kỳ

• Khi lập báo cáo tài chính, đánh giá lại số dư các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch, tại thời điểm cuối kỳ.
• Tiền gửi không kỳ hạn bằng ngoại tệ đánh giá lại theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản.
• Không đánh giá lại phần nợ phải thu có gốc ngoại tệ đã trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi.
• Khoản trả trước cho người bán, chi phí chờ phân bổ, khoản người mua trả trước, doanh thu nhận trước bằng ngoại tệ không phải khoản mục tiền tệ, trừ khi cuối kỳ có bằng chứng chắc chắn phải nhận lại hoặc trả lại bằng ngoại tệ.
• Chênh lệch đánh giá lại ghi vào doanh thu hoạt động tài chính hoặc chi phí tài chính, trình bày trên báo cáo kết quả kinh doanh theo số thuần giữa lãi và lỗ.
• Doanh nghiệp không được vốn hóa chênh lệch tỷ giá vào giá trị tài sản dở dang. Riêng doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện dự án trọng điểm quốc gia có quy định riêng cho giai đoạn trước hoạt động.

Khác gì so với Thông tư 200

Bài viết theo Thông tư 200 vẫn dùng để rà soát, hoàn thiện sổ sách các năm tài chính trước 2026: xem Hạch toán tỷ giá theo Thông tư 200.

Doanh nghiệp cần lưu ý

• Thuyết minh rõ chính sách tỷ giá áp dụng cho giao dịch trong kỳ và tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ; việc lựa chọn phải nhất quán theo chuẩn mực kế toán Việt Nam.
• Xác định ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch để lấy tỷ giá.
• Cập nhật phần mềm kế toán theo cách áp dụng tỷ giá đã chọn.
• Nghĩa vụ thuế liên quan đến giao dịch ngoại tệ thực hiện theo pháp luật về thuế.

Các thay đổi khác của chế độ kế toán mới: xem Cẩm nang chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99.