Việc hiểu và xác định đúng tài khoản để hạch toán luôn là nội dung mà kế toán luôn quan tâm, tìm hiểu. Một trong các nội dung về hạch toán hay bị nhầm lẫn về bản chất của người làm kế toán chính là phân biệt sự khác nhau giữa “Doanh thu chưa thực hiện” và “Người mua trả tiền trước”.
Để mang lại sự hiểu biết kỹ càng trước khi hạch toán cho kế toán cũng như nâng cáo tính chính xác của báo cáo tài chính, bài viết này sẽ thể hiện rõ sự khác biệt.
1. Doanh thu chưa thực hiện – Tài khoản 3387
Doanh thu chưa thực hiện: Phản ánh số hiện có và tình hình tăng, giảm doanh thu chưa thực hiện của doanh nghiệp trong kỳ kế toán và gồm doanh thu nhận trước cho một hoặc nhiều kỳ kế toán... Không hạch toán vào tài khoản này các khoản:
-
Tiền nhận trước của người mua mà doanh nghiệp chưa cung cấp sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ;
-
Doanh thu chưa thu được tiền của hoạt động cho thuê tài sản, cung cấp dịch vụ nhiều kỳ.
Khi doanh nghiệp đã bàn giao tài sản (ví dụ: nhà cho thuê), nguồn vốn (ví dụ: cho vay vốn) của mình cho khách hàng, đối tác và đồng thời nhận trước tiền (như tiền thuê, tiền lãi) cho việc sử dụng tài sản, nguồn vốn này trong nhiều kỳ thì đây phải ghi nhận vào doanh thu chưa thực hiện.
Ví dụ: Công ty A cho công ty B thuê tài sản. Bên A đã giao tài sản cho bên B và đã nhận trước tiền thuê trong 2 năm của bên B thì kế toán bên A ghi nhận vào tài khoản 3387 - "Doanh thu chưa thực hiện".
2. Người mua trả tiền trước – Tài khoản 131 (số dư bên Có)
Người mua trả tiền trước: Phản ánh số tiền doanh nghiệp nhận trước cho số hàng hóa dịch vụ sẽ bán, cung cấp trong tương lai. Khi doanh nghiệp nhận số tiền này thì hàng hóa dịch vụ chưa chuyển giao quyền sở hữu cho người mua, dịch vụ cung cấp chưa hoàn thành chuyển giao nên chưa được ghi nhận doanh thu.
Vì vậy bản chất khoản khách hàng ứng trước là một khoản phải trả. Trong tương lai nếu đơn vị không bán hàng theo như thỏa thuận thì phải hoàn trả lại số tiền đã nhận trước của khách hàng. Và theo hợp đồng, doanh nghiệp phải giao hàng hóa và thực hiện dịch vụ trong tương lai.
Ví dụ: Công ty A bán hàng hóa cho công ty B. Bên A đã nhận trước tiền mua hàng của bên B nhưng chưa thực hiện giao hàng hóa, kế toán bên A ghi nhận vào tài khoản 131 bên Có – “Người mua trả tiền trước".
3. Đặc điểm phân biệt khi chọn tài khoản hạch toán
Sau đây là 2 đặc điểm để phân biệt tài khoản hạch toán:
-
Tại thời điểm ghi nhận giao dịch nhận tiền, nếu số tiền sẽ nhận liên quan đến một giao dịch đã tạo ra doanh thu nhưng một phần trong số đó doanh nghiệp chưa thực hiện được.
=> Ghi nhận là "Doanh thu chưa thực hiện". Giao dịch tạo ra doanh thu là giao dịch doanh nghiệp đã chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng hoặc đã hoàn thành dịch vụ và đã chuyển giao cho khách hàng. -
Tại thời điểm ghi nhận giao dịch nhận tiền, nếu số tiền sẽ nhận liên quan đến một giao dịch chưa tạo ra doanh thu nghĩa là chưa chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, chưa hoàn thành chuyển giao dịch vụ.
=> Ghi nhận là "Người mua trả tiền trước".
4. Cập nhật theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 và thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC (khoản 1 Điều 31). Sổ kế toán các năm trước vẫn hạch toán theo Thông tư 200 như các mục trên. Với hai khoản trong bài, Thông tư 99 quy định như sau:
Nội dung
Thông tư 200
Thông tư 99
Tên tài khoản 3387
Doanh thu chưa thực hiện
Doanh thu chờ phân bổ
Tài khoản 3387 phản ánh
Doanh thu nhận trước cho một hoặc nhiều kỳ kế toán
Số tiền khách hàng đã trả trước cho một hoặc nhiều kỳ kế toán về cho thuê tài sản và các khoản doanh thu chờ phân bổ khác
Không hạch toán vào 3387
Tiền nhận trước của người mua mà doanh nghiệp chưa cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ
Giữ nguyên: tiền nhận trước của người mua mà doanh nghiệp chưa cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ
Ghi nhận 3387
—
Chỉ ghi nhận khi thực nhận tiền; không được ghi đối ứng tài khoản 3387 với tài khoản 131
Tài khoản 131
Phải thu của khách hàng
Phải thu của khách hàng (không đổi tên)
Cách phân biệt ở mục 3 vẫn áp dụng khi chuyển sang Thông tư 99. Tên các tài khoản theo Thông tư 99 có trong bài hệ thống tài khoản theo Thông tư 99; toàn bộ thay đổi của chế độ kế toán mới có trong Cẩm nang | Chế độ kế toán doanh nghiệp theo TT99.
Trong quá trình hạch toán, điều quan trọng là kế toán cần nắm được chính xác bản chất nghiệp vụ phát sinh hơn là chỉ quan tâm hết hình thức chứng từ, từ đó xác định các định khoản phù hợp và trình bày báo cáo tài chính trung thực nhất, chính xác nhất. Mọi vấn đề cần tư vấn liên quan đến nghiệp vụ, vui lòng tham khảo dịch vụ kế toán trọn gói chúng tôi để cùng tìm ra giải pháp chuẩn nhất cho bạn.
Căn cứ pháp lý
-
Thông tư 200/2014/TT-BTC — xem văn bản
-
Thông tư 99/2025/TT-BTC, khoản 1 Điều 31 — xem văn bản
-
Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài khoản 3387 — xem văn bản