Từ năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/01/2026, chế độ kế toán doanh nghiệp thực hiện theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, thay cho Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thay đổi lớn nhất không nằm ở bút toán mà ở cách quản trị: doanh nghiệp được tự thiết kế chứng từ, tài khoản, sổ kế toán và bổ sung chỉ tiêu báo cáo tài chính mà không phải xin Bộ Tài chính, đồng thời phải tự xây dựng quy chế quản trị nội bộ và tổ chức kiểm soát nội bộ. Bài này tóm tắt những điểm giám đốc cần nắm và các việc cần làm khi chuyển sang Thông tư 99.
Thông tư 99 áp dụng cho ai, từ khi nào
Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn kế toán cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế. Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước (Điều 2, Điều 31).
Trường hợp
Áp dụng
Năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026
Áp dụng Thông tư 99
Doanh nghiệp nhỏ và vừa
Được lựa chọn áp dụng Thông tư 99. Đã áp dụng thì phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm
Doanh nghiệp thay đổi chế độ kế toán đang áp dụng
Trình bày lại số liệu, thông tin so sánh như khi thay đổi chính sách kế toán; giải trình lý do và ảnh hưởng trong thuyết minh báo cáo tài chính
Thông tư 99 thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 75/2015/TT-BTC, Thông tư 53/2016/TT-BTC và Thông tư 195/2012/TT-BTC hướng dẫn kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư.
Thông tư 99 hướng dẫn chứng từ, tài khoản, ghi sổ, lập và trình bày báo cáo tài chính. Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp với ngân sách nhà nước vẫn xác định theo pháp luật về thuế (Điều 1).
Thay đổi lớn nhất: doanh nghiệp tự thiết kế, tự chịu trách nhiệm
Theo Thông tư 200, doanh nghiệp muốn bổ sung tài khoản cấp 1, cấp 2 hoặc sửa đổi tài khoản cấp 1, cấp 2 về tên, ký hiệu, nội dung và phương pháp hạch toán phải được Bộ Tài chính chấp thuận bằng văn bản (Điều 9 Thông tư 200/2014/TT-BTC). Thông tư 99 bỏ thủ tục này. Đổi lại, mọi sửa đổi, bổ sung so với hướng dẫn phải được ghi trong Quy chế hạch toán kế toán và doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã sửa đổi, bổ sung.
Nội dung
Doanh nghiệp được làm gì
Điều kiện
Nếu không thay đổi
Chứng từ kế toán
Thiết kế thêm hoặc sửa đổi, bổ sung biểu mẫu
Tuân thủ Điều 16 Luật Kế toán; phản ánh đầy đủ, kịp thời, trung thực, dễ kiểm tra, đối chiếu. Ban hành Quy chế hạch toán kế toán
Áp dụng Phụ lục I
Tài khoản kế toán
Sửa đổi, bổ sung tên, số hiệu, kết cấu, nội dung phản ánh
Phân loại theo nội dung kinh tế, không trùng lặp đối tượng, không làm thay đổi hoặc ảnh hưởng chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. Ban hành Quy chế hạch toán kế toán
Áp dụng Phụ lục II
Sổ kế toán
Thiết kế thêm hoặc sửa đổi, bổ sung biểu mẫu sổ
Tuân thủ khoản 1 đến khoản 4 Điều 24 Luật Kế toán. Ban hành Quy chế hạch toán kế toán
Áp dụng Phụ lục III
Báo cáo tài chính
Bổ sung thêm chỉ tiêu
Tuân thủ khoản 1, 2 Điều 29 Luật Kế toán; thuyết minh nội dung đã bổ sung. Ban hành Quy chế hạch toán kế toán
Áp dụng Phụ lục IV
Báo cáo tài chính chỉ được bổ sung chỉ tiêu. Doanh nghiệp có đặc thù dẫn đến không thể bổ sung hoặc cần sửa đổi chỉ tiêu thì báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn (Điều 18). Chỉ tiêu không có số liệu được miễn trình bày; doanh nghiệp được đánh lại số thứ tự nhưng không được đánh lại "Mã số" chỉ tiêu (Điều 17).
Với nghiệp vụ Thông tư 99 chưa hướng dẫn, doanh nghiệp căn cứ nội dung, bản chất giao dịch, Luật Kế toán, Chuẩn mực kế toán Việt Nam và các nguyên tắc của Thông tư 99 để thực hiện (Điều 11).
Xem thêm: Hệ thống tài khoản theo Thông tư 99: tài khoản nào bỏ, thêm, đổi tên và Hạch toán tỷ giá theo Thông tư 99.
Kế toán tại chi nhánh, đơn vị trực thuộc
Doanh nghiệp tổ chức bộ máy kế toán và được quyết định công tác kế toán cho đơn vị trực thuộc, phù hợp đặc điểm hoạt động, yêu cầu quản lý và không trái pháp luật (Điều 7).
Doanh nghiệp được quyết định
Giới hạn
Vốn cấp cho đơn vị trực thuộc ghi nhận là nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu
Phù hợp mô hình và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp
Ghi nhận hoặc không ghi nhận doanh thu, giá vốn khi luân chuyển sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong nội bộ
Không phụ thuộc chứng từ là hóa đơn hay chứng từ luân chuyển nội bộ
Đơn vị trực thuộc lập hay không lập báo cáo tài chính
Báo cáo tài chính nộp cơ quan có thẩm quyền hoặc công khai phải bao gồm thông tin của cả trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc
Hai loại quy chế doanh nghiệp cần phân biệt
Tiêu chí
Quy chế quản trị nội bộ, kiểm soát nội bộ
Quy chế hạch toán kế toán
Khi nào phải có
Mọi doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99 (Điều 3)
Khi thiết kế thêm, sửa đổi, bổ sung chứng từ, tài khoản, sổ kế toán hoặc bổ sung chỉ tiêu báo cáo tài chính (Điều 9, 11, 12, 18)
Mục đích
Phân định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của bộ phận, cá nhân liên quan đến việc tạo lập, thực hiện, quản lý và kiểm soát giao dịch
Làm cơ sở thực hiện các nội dung sửa đổi, bổ sung
Yêu cầu
Đảm bảo tuân thủ pháp luật doanh nghiệp và pháp luật có liên quan
Nêu rõ sự cần thiết của việc sửa đổi, bổ sung và trách nhiệm của doanh nghiệp trước pháp luật
Tên gọi
Quy chế quản trị nội bộ hoặc tài liệu tương đương
Quy chế hạch toán kế toán hoặc tài liệu tương đương
Quy chế quản trị nội bộ cũng là căn cứ phân cấp ký chứng từ. Việc phân cấp ký phải phù hợp pháp luật, yêu cầu quản lý và quy chế quản trị nội bộ để kiểm soát chặt chẽ, an toàn tài sản, nguồn vốn và xác định được trách nhiệm của từng cá nhân (Điều 10).
Những quy định giám đốc cần lưu ý
Quy định
Nội dung
Lập chứng từ
Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải lập chứng từ. Chứng từ chỉ lập một lần cho mỗi nghiệp vụ (Điều 10)
Ký chứng từ
Kế toán trưởng (hoặc người được kế toán trưởng ủy quyền) không được ký "thừa ủy quyền" chức danh của người quản lý, điều hành trên chứng từ kế toán, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (Điều 10)
Đơn vị tiền tệ
Đồng Việt Nam. Doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ được chọn một ngoại tệ, căn cứ đơn vị tiền tệ ảnh hưởng chính đến giá bán và chi phí, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về lựa chọn đó (Điều 4)
Thay đổi đơn vị tiền tệ
Chỉ khi có thay đổi lớn về hoạt động quản lý, kinh doanh và chỉ thực hiện tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới (Điều 5)
Báo cáo tài chính khi ghi sổ bằng ngoại tệ
Báo cáo tài chính công bố và nộp cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam phải trình bày bằng Đồng Việt Nam; báo cáo tài chính được kiểm toán là bản trình bày bằng Đồng Việt Nam (Điều 6)
Hạn nộp báo cáo tài chính năm
Chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm (Điều 25)
Phần mềm kế toán doanh nghiệp sử dụng phải đáp ứng tối thiểu các yêu cầu sau (Điều 28):
-
Quy trình, nghiệp vụ trên phần mềm tuân thủ pháp luật kế toán, thuế và pháp luật liên quan; không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc, phương pháp kế toán và số liệu trên sổ, báo cáo tài chính.
-
Xử lý chính xác, không trùng lắp; khi sửa chữa phải lưu lại dấu vết nội dung đã ghi sổ theo trình tự thời gian.
-
Dữ liệu bảo mật, an toàn; hệ thống có khả năng cảnh báo hoặc ngăn chặn việc cố ý thay đổi số liệu đã ghi sổ.
-
Cung cấp đầy đủ, kịp thời dữ liệu đầu ra theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền và các bên sử dụng.
-
Kết nối hoặc sẵn sàng kết nối với phần mềm liên quan như hóa đơn điện tử, chữ ký số.
-
Nâng cấp, sửa đổi được khi pháp luật kế toán, thuế thay đổi.
Người quản lý điều hành doanh nghiệp, kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán và những người có liên quan chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của số liệu kế toán cung cấp từ phần mềm (Điều 28).
Việc cần làm khi chuyển sang Thông tư 99
Việc
Nội dung
1. Quy chế quản trị nội bộ, kiểm soát nội bộ
Xây dựng hoặc rà soát quy chế, phân định quyền, trách nhiệm và phân cấp ký chứng từ
2. Chứng từ, tài khoản, sổ, báo cáo tài chính
Quyết định áp dụng theo phụ lục hay sửa đổi, bổ sung. Nếu sửa đổi, bổ sung thì ban hành Quy chế hạch toán kế toán
3. Chuyển đổi số dư
Thực hiện theo bảng dưới đây. Các nội dung chi tiết khác với Thông tư 99 phải điều chỉnh lại (Điều 29)
4. Chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định
Nếu việc sửa chữa chưa thực hiện khi Thông tư 99 có hiệu lực thì không tiếp tục trích trước. Khi sửa chữa được thực hiện, kết chuyển chi phí thực tế với số đã trích trước; phần chênh lệch phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ (Điều 30)
5. Thay đổi chính sách kế toán
Có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể thì thực hiện theo hướng dẫn; không quy định phải điều chỉnh hồi tố thì được áp dụng phi hồi tố; tự nguyện thay đổi thì phải áp dụng hồi tố (Điều 30)
6. Phần mềm kế toán
Kiểm tra phần mềm đáp ứng yêu cầu tại Điều 28 và hệ thống tài khoản doanh nghiệp đã chọn
7. Báo cáo tài chính năm đầu tiên
Lập theo biểu mẫu tại Phụ lục IV
Số dư cần chuyển khi áp dụng Thông tư 99 (Điều 29, Điều 30)
Số dư đang theo dõi
Chuyển sang
Tài khoản chi tiết 111, 112, 113, 121, 153, 154, 156, 211, 212, 213
Chuyển chi tiết phù hợp yêu cầu quản lý của doanh nghiệp (nếu có)
TK 138 – giá trị vốn góp vào hợp đồng hợp tác kinh doanh không đồng kiểm soát chưa kết thúc, đối với bên góp vốn không phải bên kế toán
TK 2281 – Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác
TK 2413 – phần chi phí nâng cấp, cải tạo tài sản cố định chưa hoàn thành
TK 2414 – Nâng cấp, cải tạo tài sản cố định
Số dư Có TK 338 – số phải trả cổ tức, lợi nhuận
TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận
TK 441 – Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản; TK 466 – Nguồn kinh phí đã hình thành tài sản cố định
TK 4118 – Vốn khác
TK 412 – chênh lệch tỷ giá phát sinh khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ kế toán
TK 4211; thuyết minh lý do và ảnh hưởng trên báo cáo tài chính
Doanh nghiệp đầu tư trái phiếu có chiết khấu, phụ trội mà trái phiếu chưa đến hạn thanh toán khi Thông tư 99 có hiệu lực được chọn điều chỉnh hồi tố hoặc hồi tố đơn giản cho báo cáo tài chính kỳ đầu tiên áp dụng (Điều 30).
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có bắt buộc áp dụng Thông tư 99 không?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được lựa chọn áp dụng Thông tư 99 phù hợp với hoạt động và yêu cầu quản lý. Khi đã áp dụng thì phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Khi thay đổi chế độ kế toán, doanh nghiệp trình bày lại số liệu so sánh như khi thay đổi chính sách kế toán và giải trình lý do, ảnh hưởng trong thuyết minh báo cáo tài chính (Điều 31).
Không sửa đổi chứng từ, tài khoản, sổ kế toán thì có cần quy chế không?
Không cần Quy chế hạch toán kế toán; doanh nghiệp áp dụng biểu mẫu chứng từ, hệ thống tài khoản, mẫu sổ và mẫu báo cáo tài chính tại các phụ lục. Riêng quy chế quản trị nội bộ và tổ chức kiểm soát nội bộ là trách nhiệm của mọi doanh nghiệp (Điều 3).
Sửa đổi, bổ sung tài khoản kế toán có phải xin Bộ Tài chính không?
Không. Doanh nghiệp tự sửa đổi, bổ sung tên, số hiệu, kết cấu, nội dung tài khoản và ban hành Quy chế hạch toán kế toán nêu rõ sự cần thiết, trách nhiệm trước pháp luật. Việc sửa đổi không được làm thay đổi hoặc ảnh hưởng chỉ tiêu trên báo cáo tài chính (Điều 11). Chỉ trường hợp cần sửa đổi chỉ tiêu báo cáo tài chính do đặc thù mới phải báo cáo Bộ Tài chính để được hướng dẫn (Điều 18).
Doanh nghiệp có được ghi sổ kế toán bằng đô la Mỹ không?
Được, nếu chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ và đáp ứng các căn cứ tại Điều 4, chủ yếu là đơn vị tiền tệ ảnh hưởng chính đến giá bán và chi phí. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật về lựa chọn này. Báo cáo tài chính công bố và nộp cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam vẫn phải trình bày bằng Đồng Việt Nam (Điều 6).
Kế toán trưởng có được ký thay giám đốc trên chứng từ không?
Kế toán trưởng (hoặc người được kế toán trưởng ủy quyền) không được ký "thừa ủy quyền" chức danh của người quản lý, điều hành trên chứng từ kế toán, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (Điều 10).
Chi nhánh có phải lập báo cáo tài chính riêng không?
Doanh nghiệp tự quyết định. Dù phân cấp thế nào, báo cáo tài chính nộp cơ quan có thẩm quyền hoặc công khai phải bao gồm thông tin của cả trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc (Điều 7).
Đang trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định thì xử lý thế nào?
Nếu việc sửa chữa chưa thực hiện khi Thông tư 99 có hiệu lực, doanh nghiệp không tiếp tục trích trước. Khi sửa chữa được thực hiện, chi phí thực tế được kết chuyển với số đã trích trước; phần chênh lệch phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ (Điều 30).
Căn cứ pháp lý
-
Luật Kế toán 88/2015/QH13 – Điều 16, Điều 24, Điều 29
-
Thông tư 99/2025/TT-BTC – Điều 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 17, 18, 25, 28, 29, 30, 31
-
Phụ lục I, Phụ lục II, Phụ lục III, Phụ lục IV Thông tư 99/2025/TT-BTC
-
Thông tư 200/2014/TT-BTC – Điều 9
