Ngày 28/9/2026, Ủy ban nhân dân TP.HCM ban hành Công văn 9050/UBND-VX, chỉ đạo Công an Thành phố kiên quyết xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH kéo dài; lập hồ sơ đề nghị khởi tố hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự đối với các đơn vị vi phạm. Bài viết này tóm tắt chủ trương tại Công văn, phân biệt ranh giới giữa chậm đóng & trốn đóng BHXH, và những việc chủ doanh nghiệp, bộ phận nhân sự nên làm ngay.
Cập nhật Công văn 9050/UBND-VX
Theo báo cáo của BHXH Thành phố, tính đến ngày 31/7/2026, số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn tạm tính là 7.131,15 tỷ đồng, bằng 4,43% kế hoạch thu của BHXH Việt Nam, trong đó tổng có 135.660 đơn vị đang chậm đóng. Với tình trạng hành vi vi phạm vẫn duy trì ở mức cao như trên, UBND Thành phố yêu cầu cần phải có giải pháp quyết liệt hơn để bảo vệ lợi ích người lao động tham gia BHXH.
Theo Công văn 9050/UBND-VX ngày 28/9/2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố có ý kiến chỉ đạo:
- BHXH Thành phố: hằng tháng gửi danh sách đơn vị chậm đóng, trốn đóng cho Công an và các sở, ngành liên quan; phân tích dữ liệu thuế, đăng ký kinh doanh để phát hiện các trường hợp bất thường; theo dõi sát sao các đơn vị giải thể, phá sản; công khai danh sách các đơn vị nợ lớn, kéo dài.
- Công an Thành phố: lập hồ sơ đề nghị khởi tố theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 với các đơn vị vi phạm Nghị định 274/2025/NĐ-CP ngày 16/10/2025.
- Thanh tra Thành phố: lập kế hoạch thanh tra các doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn; chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm sang Cơ quan điều tra.
- UBND phường, xã, đặc khu: rà soát, đối chiếu cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về lao động, dân cư, thuế, đăng ký doanh nghiệp để xác định người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng chưa được đơn vị đăng ký.
- Liên đoàn Lao động: nhận danh sách hằng tháng, chỉ đạo công đoàn giám sát và kiến nghị người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ BHXH, BHYT, BHTN.
Có thể thấy: dữ liệu thuế, lao động và đăng ký doanh nghiệp sẽ được rà soát, đối chiếu chéo lẫn nhau; danh sách nợ đọng được chuyển đến cơ quan công an mỗi tháng để tiến hành xử lý. Doanh nghiệp nên xem đây là tín hiệu thực thi, không còn là lời nhắc suông.
“Kiên quyết lập hồ sơ đề nghị khởi tố theo Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với các đơn vị vi phạm…”
— Mục 3, Công văn 9050/UBND-VX ngày 28/9/2026 của UBND TP.HCM
Khi nào doanh nghiệp bị coi là trốn đóng BHXH?
Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hiệu lực ngày 10/9/2026:
🔸 Chậm đóng là hành vi chưa đóng, đóng chưa đủ tiền bảo hiểm hoặc chưa đăng ký đủ người tham gia theo quy định pháp luật trong thời hạn 60 ngày kể từ khi hết hạn. Với phương thức đóng hằng tháng, hạn chót là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo.
🔸 Trốn đóng là hành vi vi phạm kéo dài quá 60 ngày (đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc), hoặc khi doanh nghiệp đăng ký tiền lương đóng bảo hiểm thấp hơn quy định.
- 'Chậm đóng' và 'Trốn đóng' khác nhau như thế nào?
Bên cạnh các khoản phạt hành chính theo quy định tại Nghị định, doanh nghiệp còn phải đóng đủ số tiền còn nợ và khoản chậm nộp 0,03%/ngày tính trên số tiền, số ngày chậm (Điều 40, Điều 41 Luật Bảo hiểm Xã hội 2024).
Không bị coi là trốn đóng trong trường hợp có sự kiện bất khả kháng: thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm được công bố, tình trạng khẩn cấp hoặc sự kiện bất khả kháng khác (Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP). Doanh nghiệp phải gửi hồ sơ chứng minh trước ngày 25 của tháng có văn bản đôn đốc.
Khi nào hành vi trốn đóng BHXH bị khởi tố hình sự?
Theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), hành vi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động thuộc diện xử lý hình sự khi: có hành vi gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để không đóng, đóng không đầy đủ từ 6 tháng trở lên; với số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng hoặc trốn đóng cho từ 10 người lao động trở lên.
Mức xử phạt cụ thể tính trên mức độ vi phạm:
- Khung 1 — trốn đóng 50 đến dưới 300 triệu đồng, hoặc cho 10 đến dưới 50 người: cá nhân bị phạt tiền 50–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù 3 tháng – 1 năm; pháp nhân thương mại bị phạt 200–500 triệu đồng.
- Khung 2 — trốn đóng 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, cho 50 đến dưới 200 người, phạm tội 2 lần trở lên, hoặc không nộp số tiền đã khấu trừ của người lao động: cá nhân bị phạt 200–500 triệu đồng hoặc tù 6 tháng – 3 năm; pháp nhân bị phạt 500 triệu – 1 tỷ đồng.
- Khung 3 — trốn đóng từ 1 tỷ đồng trở lên, hoặc cho từ 200 người trở lên: cá nhân bị phạt 500 triệu – 1 tỷ đồng hoặc tù 2 – 7 năm; pháp nhân bị phạt 1 – 3 tỷ đồng.
Người phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung 20–100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1–5 năm.
Khuyến nghị hành động
- Theo dõi, tiếp nhận đầy đủ, kịp thời các văn bản thông báo, đôn đốc của cơ quan BHXH.
- Rà soát, đối chiếu số liệu lao động, tiền lương trên sổ kế toán, tờ khai thuế TNCN với hồ sơ BHXH; đăng ký ngay người lao động thuộc diện tham gia còn bỏ sót.
- Nếu thuộc trường hợp bất khả kháng, chủ động nộp hồ sơ chứng minh cho cơ quan BHXH trước ngày 25 của tháng có văn bản đôn đốc.
- Lưu trữ hồ sơ, chứng từ phục vụ giải trình khi có yêu cầu của thanh tra BHXH. Xem thêm hướng dẫn chuẩn bị khi có thanh tra BHXH.
Câu hỏi thường gặp
Công văn 9050 có áp dụng cho doanh nghiệp ngoài TP.HCM không?
Công văn 9050/UBND-VX là chỉ đạo của UBND TP.HCM gửi các cơ quan trên địa bàn Thành phố. Tuy vậy, căn cứ xử lý (Luật BHXH 2024, Nghị định 274/2025/NĐ-CP, Nghị định 283/2026/NĐ-CP và Điều 216 Bộ luật Hình sự) áp dụng trên toàn quốc.
Đã nộp phạt hành chính thì còn bị khởi tố không?
Nộp phạt không chấm dứt nghĩa vụ đóng đủ tiền nợ và tiền chậm đóng. Nếu doanh nghiệp tiếp tục không đóng và hành vi có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra. Quyết định xử phạt trước đó còn là một tài liệu trong hồ sơ kiến nghị khởi tố.
Khó khăn tài chính có được coi là lý do chính đáng?
❌ Không. Lý do chính đáng chỉ gồm thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm được công bố, tình trạng khẩn cấp và sự kiện bất khả kháng khác theo Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP. Khó khăn kinh doanh thông thường không nằm trong danh sách này.
Tham khảo: 04 trường hợp không bị coi là trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN theo Nghị định 274/2025/NĐ-CP
Tiền chậm đóng 0,03%/ngày tính như thế nào?
Tính trên số tiền chậm đóng, trốn đóng nhân với số ngày chậm, kể từ ngày sau hạn đóng.
Ví dụ, nợ 100 triệu đồng trong 30 ngày thì phải nộp thêm 100.000.000 × 0,03% × 30 = 900.000 đồng.
Ai chịu trách nhiệm hình sự: doanh nghiệp hay người đứng đầu?
Điều 216 quy định hình phạt riêng cho pháp nhân thương mại (phạt tiền 200 triệu – 3 tỷ đồng) và cho cá nhân có nghĩa vụ đóng (phạt tiền hoặc phạt tù). Cá nhân trực tiếp chịu trách nhiệm do cơ quan tiến hành tố tụng xác định theo từng vụ việc.