Bán hàng là nơi tạo ra doanh thu, nhưng doanh thu chỉ thành tiền khi khách trả. Chu trình bán hàng, công nợ và thu tiền cần kiểm soát ba việc: bán đúng giá cho khách đủ khả năng trả, lập hóa đơn đúng thời điểm, và thu đủ tiền vào tài khoản của doanh nghiệp. Bài viết nêu các điểm kiểm soát cho từng bước và cách theo dõi nợ khó đòi.
Các bước và điểm kiểm soát
Bước
Rủi ro
Điểm kiểm soát
Báo giá, ký hợp đồng
Giảm giá, chiết khấu vượt quyền
Bảng giá và mức chiết khấu được duyệt; ngoài mức này phải trình duyệt theo ma trận phân quyền
Bán chịu
Bán cho khách đang nợ quá hạn hoặc vượt khả năng trả
Mỗi khách có hạn mức nợ và thời hạn thanh toán; vượt hạn mức thì cần duyệt
Giao hàng
Giao thiếu, giao sai, không có xác nhận của khách
Phiếu xuất kho và biên bản giao nhận có xác nhận của khách
Lập hóa đơn
Lập sai thời điểm, bỏ sót hóa đơn
Đối chiếu số lượng xuất kho, giao hàng với hóa đơn đã lập hằng ngày hoặc hằng tuần
Thu tiền
Khách chuyển vào tài khoản cá nhân, nhân viên giữ tiền thu hộ
Hợp đồng, hóa đơn ghi tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp; hạn chế thu tiền mặt
Theo dõi công nợ
Nợ quá hạn không ai đôn đốc
Báo cáo tuổi nợ hằng tháng; người theo dõi công nợ khác người bán hàng
Đối chiếu công nợ
Số liệu hai bên lệch, khó đòi khi tranh chấp
Gửi đối chiếu công nợ định kỳ và lưu biên bản xác nhận
Thời điểm lập hóa đơn theo từng trường hợp xem thời điểm lập hóa đơn điện tử. Rủi ro khi tiền bán hàng đi qua tài khoản cá nhân xem rủi ro khi sử dụng tài khoản cá nhân trong kinh doanh.
Theo dõi tuổi nợ hằng tháng
Báo cáo tuổi nợ chia công nợ của từng khách theo thời gian quá hạn. Giám đốc nhìn vào đây để quyết định ngừng bán chịu, đôn đốc hay khởi kiện, thay vì chỉ nhìn tổng số dư phải thu.
Nhóm tuổi nợ
Hành động gợi ý
Chưa đến hạn
Theo dõi bình thường
Quá hạn dưới 3 tháng
Nhắc nợ, tạm dừng bán chịu thêm nếu vượt hạn mức
Quá hạn từ 3 đến dưới 6 tháng
Gửi văn bản đòi nợ, đối chiếu xác nhận nợ
Quá hạn từ 6 tháng
Xem xét lập dự phòng; chuẩn bị hồ sơ chứng minh khoản nợ
Hồ sơ để lập dự phòng nợ phải thu khó đòi
Thông tư 48/2019 cho phép lập dự phòng với khoản nợ quá hạn thanh toán từ 06 tháng trở lên mà doanh nghiệp đã gửi đối chiếu xác nhận nợ hoặc đôn đốc nhưng chưa thu được, với điều kiện có chứng từ gốc chứng minh khoản nợ (điểm a, b khoản 1 Điều 6). Hồ sơ cần có:
-
Hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ hoặc cam kết nợ.
-
Bản thanh lý hợp đồng (nếu có).
-
Đối chiếu công nợ; nếu không có thì văn bản đề nghị đối chiếu hoặc văn bản đòi nợ đã gửi (có dấu bưu điện hoặc xác nhận của đơn vị chuyển phát).
-
Bảng kê công nợ và các chứng từ khác có liên quan.
Nếu chu trình bán hàng không lưu đủ hợp đồng, biên bản giao nhận và đối chiếu công nợ ngay từ đầu, đến khi khách mất khả năng trả doanh nghiệp không có đủ hồ sơ để lập dự phòng.
Bài thuộc Cẩm nang xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ cho doanh nghiệp.
Căn cứ pháp lý
-
Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (Điều 39)
-
Thông tư 48/2019/TT-BTC (Điều 6)