Ngày 20/11/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Luật nâng mức doanh thu năm để cá nhân kinh doanh được lựa chọn tính thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027. Cách tính theo tỷ lệ đơn giản hơn vì không trừ chi phí, nhưng chỉ thay đổi cách tính số thuế thu nhập cá nhân. Bài này tổng hợp những điểm hộ kinh doanh cần lưu ý khi chọn cách tính này: thời điểm áp dụng, hóa đơn và chứng từ đầu vào, kê khai doanh thu, và bảo hiểm xã hội khi thuê lao động.
Mức doanh thu được lựa chọn cách tính thuế
Theo Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP (đã sửa đổi), hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Trên mức này, quy định hiện hành chỉ cho hộ có doanh thu năm đến 3 tỷ đồng lựa chọn giữa hai cách tính; trên 3 tỷ đồng phải tính theo thu nhập.
Doanh thu năm
Kỳ tính thuế năm 2026
Từ kỳ tính thuế năm 2027
Trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng
Được chọn tính theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc theo thu nhập
Được chọn
Trên 3 tỷ đến 10 tỷ đồng
Tính theo thu nhập: tạm nộp theo tỷ lệ trên doanh thu, quyết toán theo thu nhập
Được chọn
Trên 10 tỷ đồng
Tính theo thu nhập
Tính theo thu nhập
Luật mới giao Chính phủ quy định chi tiết và điều chỉnh mức doanh thu theo tình hình kinh tế – xã hội. Thuế suất và thủ tục lựa chọn đối với mức doanh thu mới thực hiện theo nghị định hướng dẫn.
Chọn tỷ lệ chỉ thay đổi cách tính thuế thu nhập cá nhân
Hai cách tính chỉ khác nhau ở thuế TNCN và loại sổ kế toán đi kèm. Thuế giá trị gia tăng (GTGT), hóa đơn bán ra và trách nhiệm kê khai doanh thu là như nhau.
Nội dung
Tỷ lệ trên doanh thu
Theo thu nhập
Thuế TNCN
Thuế suất theo ngành nghề (0,5% đến 5%) nhân phần doanh thu vượt 1 tỷ đồng
Thuế suất 15%, 17% hoặc 20% nhân thu nhập (doanh thu trừ chi phí được trừ)
Thuế GTGT
Tỷ lệ % nhân doanh thu
Tỷ lệ % nhân doanh thu
Hóa đơn bán ra
Hóa đơn điện tử có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền khi doanh thu năm trên 1 tỷ đồng
Hóa đơn điện tử có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền khi doanh thu năm trên 1 tỷ đồng
Sổ kế toán
Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (S2a-HKD)
Sổ doanh thu, sổ chi tiết doanh thu – chi phí, sổ hàng hóa, sổ tiền (S2b đến S2e-HKD)
Chi phí đầu vào
Không dùng để tính thuế TNCN
Chỉ được trừ khi có đủ hóa đơn, chứng từ; khoản thanh toán từ 5 triệu đồng phải không dùng tiền mặt
Khi cơ quan thuế kiểm tra
Cung cấp sổ kế toán, hóa đơn, phần mềm quản lý bán hàng
Cung cấp sổ kế toán, hóa đơn, phần mềm quản lý bán hàng
Để xác định nhóm doanh thu, nghĩa vụ thuế và loại sổ phải dùng của hộ, có thể dùng Công cụ xác định nghĩa vụ thuế hộ kinh doanh. Toàn bộ nghĩa vụ khai, nộp thuế được tổng hợp trong Cẩm nang thuế hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Năm 2026 chưa áp dụng mức 10 tỷ đồng
Hộ có doanh thu năm 2026 trên 3 tỷ đồng đang tạm nộp thuế TNCN theo tỷ lệ trên doanh thu theo hướng dẫn tại Công văn 6360/CT-PC, nhưng vẫn quyết toán theo thu nhập, hạn nộp hồ sơ chậm nhất ngày 31/3/2027. Khi quyết toán, khoản chi không có đủ hóa đơn, chứng từ không được trừ. Số thuế đã tạm nộp thấp hơn số phải nộp thì hộ nộp bổ sung phần chênh lệch và không phải tính tiền chậm nộp.
Ví dụ: hộ bán hàng hóa có doanh thu năm 2026 là 6 tỷ đồng, chi phí thực tế 5,5 tỷ đồng, đã tạm nộp thuế TNCN theo tỷ lệ 0,5% trên doanh thu. Khi quyết toán theo thu nhập, thuế suất áp dụng là 17%.
Khoản mục (đồng)
Chi phí có đủ hóa đơn, chứng từ: 5,5 tỷ
Chi phí có đủ hóa đơn, chứng từ: 3 tỷ
Doanh thu
6.000.000.000
6.000.000.000
Chi phí được trừ
5.500.000.000
3.000.000.000
Thu nhập tính thuế
500.000.000
3.000.000.000
Thuế TNCN quyết toán (17%)
85.000.000
510.000.000
Đã tạm nộp (0,5% × 6 tỷ)
30.000.000
30.000.000
Nộp bổ sung khi quyết toán
55.000.000
480.000.000
Cùng một hoạt động kinh doanh, 2,5 tỷ đồng chi phí không có hóa đơn, chứng từ làm số thuế TNCN quyết toán tăng gấp 6 lần. Ví dụ chưa tính khoản giảm 30% thuế TNCN của kỳ tính thuế năm 2026, 2027 đối với cá nhân kinh doanh có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng theo Nghị quyết 43/2026/QH16.
Vẫn cần hóa đơn, chứng từ đầu vào
Cách tính theo tỷ lệ không trừ chi phí, nên nhiều hộ cho rằng không cần lấy hóa đơn khi mua hàng, không cần theo dõi chi phí. Các quy định dưới đây cho thấy chi phí đầu vào vẫn ảnh hưởng đến số thuế và rủi ro của hộ, kể cả từ năm 2027.
Vượt ngưỡng thì phải chuyển cách tính. Theo điểm d khoản 5 Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, hộ đang tính theo tỷ lệ mà doanh thu thực tế năm trên 3 tỷ đồng (mức hiện hành) thì từ năm tiếp theo phải tính theo thu nhập. Hàng tồn kho mua không có hóa đơn, khi bán ra trong năm tính theo thu nhập, không có chứng từ để tính vào chi phí được trừ.
Chọn tính theo thu nhập thì phải giữ ổn định 2 năm. Hộ áp dụng cách tính theo thu nhập thực hiện ổn định trong 2 năm liên tục kể từ năm đầu tiên áp dụng. Muốn so sánh để chọn cách có lợi, hộ cần biết chi phí thực tế có đủ hóa đơn, chứng từ của mình là bao nhiêu.
Hàng hóa phải chứng minh được nguồn gốc. Kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ bị xử phạt theo Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, mức phạt tăng theo giá trị hàng hóa vi phạm. Hóa đơn, chứng từ mua hàng là căn cứ chứng minh nguồn gốc hàng hóa đang kinh doanh, việc này không phụ thuộc vào cách tính thuế.
Doanh thu phải kê khai đầy đủ
Thuế tính theo tỷ lệ trên doanh thu nên doanh thu là căn cứ duy nhất của số thuế. Hộ tự kê khai đầy đủ, chính xác doanh thu và chịu trách nhiệm trước pháp luật; thông báo cho cơ quan thuế các tài khoản ngân hàng, ví điện tử liên quan đến kinh doanh; cung cấp sổ kế toán, hóa đơn, phần mềm quản lý bán hàng khi cơ quan thuế kiểm tra (Điều 13 Nghị định 68/2026/NĐ-CP). Cơ quan thuế ấn định thuế khi người nộp thuế khai không đầy đủ, trung thực căn cứ tính thuế, không phản ánh đầy đủ số liệu trên sổ kế toán hoặc không xuất trình sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo thời hạn quy định (Điều 24 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15).
Thuê lao động thì phải tham gia bảo hiểm xã hội
Hộ kinh doanh có doanh thu vài tỷ đến 10 tỷ đồng thường sử dụng lao động như một doanh nghiệp nhỏ. Nghĩa vụ bảo hiểm xã hội (BHXH) phát sinh từ việc thuê lao động, không phụ thuộc hộ nộp thuế theo phương pháp nào. Khoản 3 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 xác định hộ kinh doanh có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động là người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc là người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả khi hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát. Người làm việc không trọn thời gian có tiền lương tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất cũng thuộc diện tham gia (điểm a, điểm l khoản 1 Điều 2).
Nghĩa vụ
Nội dung
Căn cứ
Đăng ký tham gia
Kê khai, nộp hồ sơ tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động trong 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc diện tham gia
Khoản 1 Điều 28 Luật BHXH
Bảo hiểm xã hội
Hộ đóng 17% (3% quỹ ốm đau, thai sản; 14% quỹ hưu trí, tử tuất); hằng tháng trích 8% từ tiền lương của người lao động để đóng cùng lúc
Điều 13, 33, 34 Luật BHXH
Bảo hiểm y tế
4,5% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH; hộ đóng 2/3, người lao động đóng 1/3
Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP
Bảo hiểm thất nghiệp
Hộ kinh doanh có thuê lao động theo hợp đồng từ đủ 1 tháng; hộ và người lao động mỗi bên đóng tối đa 1%
Điều 31, 33 Luật Việc làm
Hợp đồng và tiền lương
Hợp đồng lao động giao kết bằng văn bản hoặc qua phương tiện điện tử; mức lương không thấp hơn lương tối thiểu vùng (từ 01/01/2027 vùng I là 5.700.000 đồng/tháng)
Điều 14, 90 Bộ luật Lao động; Điều 3 Nghị định 399/2026/NĐ-CP
Không đăng ký hoặc đóng thiếu là trốn đóng. Theo Điều 39 Luật BHXH, các trường hợp sau là trốn đóng: sau 60 ngày kể từ ngày hết hạn đăng ký mà không đăng ký hoặc đăng ký không đủ số người phải tham gia; đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định; không đóng hoặc đóng không đủ số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ hạn đóng và đã được đôn đốc. Khi trốn đóng, hộ phải đóng đủ số tiền trốn đóng, nộp thêm số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày trốn đóng, đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 41).
Chủ hộ cũng thuộc diện tham gia. Chủ hộ kinh doanh của hộ có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/07/2025 (khoản 2 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP), đóng 25% tiền lương làm căn cứ đóng do chủ hộ lựa chọn. Từ ngày 01/01/2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế (Điều 10 Nghị quyết 198/2025/QH15). Chi tiết xem bài BHXH bắt buộc đối với hộ kinh doanh.
Những việc hộ kinh doanh nên làm
-
Lấy hóa đơn, chứng từ cho hàng hóa, dịch vụ mua vào; thanh toán không dùng tiền mặt với khoản từ 5 triệu đồng trở lên.
-
Ghi nhận đầy đủ doanh thu vào sổ, xuất hóa đơn điện tử theo quy định và thông báo tài khoản dùng cho kinh doanh với cơ quan thuế.
-
Ký hợp đồng lao động, đăng ký và đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động thuộc diện tham gia trong thời hạn 30 ngày.
-
Chủ hộ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì đăng ký và đóng theo mức tiền lương đã chọn.
-
Doanh thu năm 2026 trên 3 tỷ đồng: rà soát hóa đơn, chứng từ chi phí trước khi quyết toán, hạn chậm nhất ngày 31/3/2027.
-
Từ năm 2027: tính thử số thuế theo hai cách dựa trên chi phí thực tế có đủ chứng từ trước khi chọn.
Căn cứ pháp lý
-
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân (Quốc hội thông qua ngày 20/11/2026)
-
Nghị định 68/2026/NĐ-CP (Văn bản hợp nhất 25/2026/VBHN-NĐ-BTC) – Điều 3, 4, 6, 8, 13
-
Thông tư 152/2025/TT-BTC – Điều 5, 6
-
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 – Điều 24
-
Nghị định 98/2020/NĐ-CP – Điều 17
-
Nghị quyết 43/2026/QH16 – Điều 1
-
Nghị quyết 198/2025/QH15 – Điều 10
-
Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 – Điều 2, 13, 28, 33, 34, 39, 41
-
Nghị định 158/2025/NĐ-CP – Điều 3
-
Nghị định 188/2025/NĐ-CP – Điều 6
-
Luật Việc làm số 74/2025/QH15 – Điều 31, 33
-
Bộ luật Lao động 2019 – Điều 14, 90
-
Nghị định 399/2026/NĐ-CP – Điều 3