Doanh nghiệp vay nước ngoài có hai nghĩa vụ chính với Ngân hàng Nhà nước: đăng ký khoản vay có thời hạn trên 01 năm trước khi rút vốn, trả nợ; và báo cáo tình hình thực hiện mọi khoản vay, kể cả vay ngắn hạn và nhập khẩu trả chậm, hằng tháng trước ngày 05 trên Trang điện tử. Cẩm nang này đi theo đúng trình tự đó: điều kiện vay, đăng ký, tài khoản, báo cáo và xử lý vi phạm.
Mỗi loại khoản vay cần làm gì?
Loại khoản vay
Cần làm
Vay ngắn hạn (đến 01 năm)
Đáp ứng điều kiện vay ngắn hạn, không phải đăng ký, báo cáo hằng tháng. Nếu còn dư nợ gốc khi tròn 01 năm thì phải đăng ký.
Vay trung, dài hạn (trên 01 năm)
Đáp ứng điều kiện vay, đăng ký trước khi rút vốn, đăng ký thay đổi khi có thay đổi, báo cáo hằng tháng.
Nhập khẩu hàng hóa trả chậm
Không phải đáp ứng điều kiện vay, không phải đăng ký, nhưng vẫn báo cáo hằng tháng. Xem Báo cáo khoản vay nước ngoài dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm.
Điều kiện vay nước ngoài gồm những gì?
Theo Thông tư 08/2023/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư 19/2024/TT-NHNN), doanh nghiệp không phải tổ chức tín dụng cần đáp ứng:
-
Thỏa thuận vay bằng văn bản, ký trước hoặc vào ngày rút vốn. Ký vào ngày rút vốn chỉ được áp dụng với khoản vay ngắn hạn giải ngân sau khi ký, và một số trường hợp đặc thù (Điều 9).
-
Đồng tiền vay là ngoại tệ. Vay bằng đồng Việt Nam chỉ được thực hiện trong một số trường hợp, như doanh nghiệp FDI vay từ lợi nhuận mà nhà đầu tư nước ngoài được chia tại chính doanh nghiệp đó (Điều 10).
-
Đúng mục đích: vay ngắn hạn chỉ để cơ cấu lại nợ nước ngoài và thanh toán các khoản nợ ngắn hạn phải trả bằng tiền (không gồm nợ gốc vay trong nước), kèm bảng kê nhu cầu sử dụng vốn; vay trung, dài hạn để thực hiện dự án đầu tư, kế hoạch sản xuất, kinh doanh hoặc cơ cấu lại nợ nước ngoài (Điều 17).
-
Trong giới hạn vay trung, dài hạn: với dự án đầu tư, tổng dư nợ vay trung, dài hạn trong nước và nước ngoài không vượt phần chênh lệch giữa tổng vốn đầu tư và vốn góp ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; với kế hoạch sản xuất, kinh doanh, không vượt nhu cầu vốn vay trong phương án đã được phê duyệt (Điều 18).
-
Chi phí vay do các bên thỏa thuận; Ngân hàng Nhà nước có thể công bố mức trần khi cần điều hành hạn mức vay (Điều 12).
Tiền vay đã rút nhưng chưa dùng ngay được gửi có kỳ hạn tại ngân hàng ở Việt Nam, mỗi khoản tối đa 01 tháng (khoản 2 Điều 6). Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về mục đích sử dụng vốn và phải lưu đủ chứng từ để xuất trình khi thanh tra, kiểm tra (Điều 19).
Khoản vay nào phải đăng ký?
Theo Điều 11 Thông tư 12/2022/TT-NHNN (Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN), có ba trường hợp phải đăng ký:
-
Khoản vay trung, dài hạn, thời hạn tính từ ngày dự kiến rút vốn đầu tiên đến ngày dự kiến trả nợ gốc cuối cùng theo thỏa thuận vay.
-
Khoản vay ngắn hạn được gia hạn mà tổng thời hạn vay trên 01 năm.
-
Khoản vay ngắn hạn không gia hạn nhưng còn dư nợ gốc khi tròn 01 năm kể từ ngày rút vốn đầu tiên, trừ khi trong 30 ngày làm việc sau mốc này doanh nghiệp trả hết, chuyển toàn bộ dư nợ gốc thành vốn góp hoặc được xóa nợ gốc.
Khoản vay dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm và thỏa thuận chưa có hiệu lực rút vốn (hiệp định khung, biên bản ghi nhớ) không phải đăng ký (khoản 2 Điều 4, Điều 13).
Hồ sơ đăng ký
-
Đơn đăng ký khoản vay, khai trên Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc theo mẫu Phụ lục I.
-
Văn bản chứng minh mục đích vay: Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, phương án sử dụng vốn vay hoặc phương án cơ cấu nợ đã được phê duyệt; với khoản ngắn hạn chuyển thành trung, dài hạn là báo cáo sử dụng khoản vay ngắn hạn ban đầu.
-
Bản sao kèm bản dịch tiếng Việt thỏa thuận vay, hoặc bản tóm tắt thỏa thuận vay do người đại diện hợp pháp ký, đóng dấu.
-
Xác nhận của ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản về tình hình rút vốn, trả nợ trong các trường hợp cơ cấu nợ, chuyển chi phí chuẩn bị đầu tư thành khoản vay, khoản ngắn hạn chuyển thành trung, dài hạn (Điều 16).
Nộp ở đâu, trong thời hạn nào
Nội dung
Quy định
Cơ quan xác nhận
Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực nơi đặt trụ sở chính với khoản vay đến 20 triệu USD; Cục Quản lý ngoại hối với khoản vay trên 20 triệu USD (Điều 20).
Cách nộp
Trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia (bản PDF quét từ bản gốc, ký số), trực tiếp tại Bộ phận Một cửa hoặc qua bưu chính (Điều 7).
Thời hạn nộp
30 ngày làm việc kể từ ngày ký thỏa thuận vay trung, dài hạn hoặc thỏa thuận gia hạn trong năm đầu; 60 ngày làm việc kể từ mốc tròn 01 năm với khoản ngắn hạn kéo dài (khoản 2 Điều 15).
Thời gian xử lý
10 ngày làm việc kể từ khi hồ sơ đầy đủ, hợp lệ (khoản 3 Điều 15).
Đăng ký thay đổi
Mọi thay đổi nội dung đã nêu trong văn bản xác nhận đăng ký phải đăng ký thay đổi trong 30 ngày làm việc kể từ ngày ký thỏa thuận thay đổi hoặc trước khi thực hiện thay đổi. Một số thay đổi nhỏ chỉ cần thông báo trên Trang điện tử, như dời thời gian rút vốn, trả nợ gốc trong phạm vi 10 ngày làm việc, chênh lệch số tiền trong phạm vi 100 đơn vị tiền tệ, đổi kế hoạch trả lãi mà không đổi cách tính lãi (Điều 17, Điều 18).
Rút vốn, trả nợ qua tài khoản nào?
-
Doanh nghiệp FDI: khoản vay trung, dài hạn đi qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (nếu đồng tiền vay khác đồng tiền của tài khoản này thì mở tài khoản vay, trả nợ riêng tại cùng ngân hàng); khoản vay ngắn hạn dùng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp hoặc một tài khoản vay, trả nợ nước ngoài khác (khoản 2 Điều 26).
-
Doanh nghiệp không có vốn đầu tư nước ngoài: mở tài khoản vay, trả nợ nước ngoài tại ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản (khoản 3 Điều 26).
-
Mỗi khoản vay chỉ thực hiện qua 01 ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản; một tài khoản có thể dùng cho nhiều khoản vay. Chi tiết xem Mở tài khoản khi thực hiện khoản vay nước ngoài.
-
Với khoản vay phải đăng ký, doanh nghiệp chỉ được rút vốn, trả nợ sau khi Ngân hàng Nhà nước xác nhận đăng ký (khoản 2 Điều 32). Khoản trả chậm không bắt buộc đi qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài (khoản 3 Điều 4).
Báo cáo hằng tháng lập thế nào?
Nội dung
Quy định
Thời hạn và nơi nộp
Chậm nhất ngày 05 của tháng tiếp theo, báo cáo trực tuyến trên Trang điện tử quản lý vay, trả nợ nước ngoài (www.sbv.gov.vn hoặc www.qlnh-sbv.cic.org.vn); Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực nơi đặt trụ sở chính tiếp nhận (Điều 8, khoản 1 Điều 41).
Mẫu báo cáo
Phụ lục IV, dùng chung cho báo cáo điện tử và báo cáo giấy, gồm hai biểu. Biểu ngắn hạn tách vay bằng tiền và vay bằng hàng, mỗi loại chia vay từ công ty mẹ và từ đơn vị khác. Biểu trung, dài hạn ghi tổng giá trị các khoản trả chậm ở mục I và chi tiết từng khoản vay khác ở mục II.
Cách lập
Ghi mã loại hình bên đi vay (doanh nghiệp FDI dùng F51 hoặc F10); cột "Thay đổi" dùng cho biến động không phát sinh dòng tiền như chênh lệch tỷ giá, sửa sai kỳ trước, chuyển nợ thành vốn góp và phải nêu rõ lý do; dư nợ đầu kỳ phải bằng dư nợ cuối kỳ của kỳ liền trước.
Sau khi gửi
Ngân hàng Nhà nước duyệt trong 10 ngày làm việc; khi phát hiện sai sót, doanh nghiệp báo cáo lại trong 03 ngày làm việc (khoản 2, 3 Điều 41). Trang điện tử gặp lỗi thì tạm báo cáo bằng văn bản theo Phụ lục IV (Điều 9).
Mẫu Phụ lục IV có thể tải tại cuối Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN.
Vi phạm được xử lý thế nào?
Mức phạt đối với doanh nghiệp theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP (bằng 02 lần mức cá nhân, điểm a khoản 3 Điều 5):
Hành vi
Mức phạt
Báo cáo không đúng thời hạn hoặc không đầy đủ nội dung
10–20 triệu đồng (điểm đ khoản 2 Điều 56).
Gửi thiếu báo cáo hoặc số liệu không chính xác
20–30 triệu đồng (khoản 3 Điều 56).
Không thực hiện đúng thủ tục đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay
40–60 triệu đồng (điểm g khoản 3 Điều 27).
Rút vốn, trả nợ không đúng quy định
60–100 triệu đồng (điểm g khoản 4 Điều 27).
Báo cáo không trung thực
60–80 triệu đồng (điểm a khoản 5 Điều 56).
Với vi phạm về báo cáo và thủ tục đăng ký, thời hiệu xử phạt chỉ bắt đầu tính từ ngày doanh nghiệp thực hiện báo cáo hoặc đăng ký (khoản 3, khoản 4 Điều 4). Hệ quả thực tế của việc không đăng ký thường nặng hơn tiền phạt, xem chuyên đề về khoản vay chưa đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Khoản nhập khẩu trả chậm bị quá hạn, chuyển thành nợ trung, dài hạn thì có phải đăng ký khoản vay không?
Không phải đăng ký, nhưng vẫn phải báo cáo. Trả lời câu hỏi của một doanh nghiệp FDI trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ngày 28/10/2025, Ngân hàng Nhà nước nêu rõ khoản vay dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm không thuộc đối tượng phải đăng ký, đăng ký thay đổi (khoản 2 Điều 4 Thông tư 12/2022/TT-NHNN), và cũng không phải đáp ứng điều kiện vay nước ngoài, kể cả hạn mức vay (khoản 1 Điều 5 Thông tư 08/2023/TT-NHNN). Xem nội dung trả lời của Ngân hàng Nhà nước.
Văn bản xác nhận đăng ký khoản vay có thời hạn hiệu lực không?
Văn bản xác nhận đăng ký không có thời hạn hiệu lực riêng; nó gắn với khoản vay cho đến khi trả hết nợ. Ngân hàng Nhà nước chỉ chấm dứt hiệu lực văn bản này khi hồ sơ đăng ký có thông tin gian lận hoặc tài liệu giả mạo (Điều 22 Thông tư 12/2022/TT-NHNN). Khi nội dung khoản vay thay đổi, doanh nghiệp đăng ký thay đổi hoặc thông báo thay đổi tùy trường hợp.
Ký thỏa thuận khung vay vốn với công ty mẹ thì đã phải đăng ký chưa?
Chưa. Hiệp định tín dụng khung, biên bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận tương tự chưa có hiệu lực rút vốn thì không phải đăng ký. Khi có văn bản làm phát sinh hiệu lực rút vốn và khoản vay có thời hạn trên 01 năm, doanh nghiệp đăng ký với hồ sơ gồm cả thỏa thuận khung ban đầu và văn bản đó (khoản 2, 3 Điều 13 Thông tư 12/2022/TT-NHNN).
Tiền vay nước ngoài đã rút nhưng chưa dùng có được gửi ngân hàng không?
Được. Doanh nghiệp được gửi có kỳ hạn tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài ở Việt Nam, mỗi khoản tiền gửi kỳ hạn tối đa 01 tháng, và phải lập bảng theo dõi từng khoản tiền nhàn rỗi (khoản 2 Điều 6, khoản 5 Điều 19 Thông tư 08/2023/TT-NHNN).
Căn cứ pháp lý
-
Thông tư 12/2022/TT-NHNN được sửa đổi, bổ sung bởi các Thông tư 08/2023/TT-NHNN, 21/2023/TT-NHNN, 19/2024/TT-NHNN và 80/2025/TT-NHNN, trích theo Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN ngày 20/01/2026
-
Nghị định 219/2013/NĐ-CP về quản lý vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh, trích theo Văn bản hợp nhất 109/2026/VBHN-NĐ-NHNN
-
Thông tư 08/2023/TT-NHNN được sửa đổi bởi Thông tư 19/2024/TT-NHNN về điều kiện vay nước ngoài
-
Nghị định 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng