Khoản nhập khẩu hàng hóa trả chậm được coi là khoản vay nước ngoài khi ngày rút vốn, tính theo mốc 90 ngày kể từ ngày phát hành chứng từ vận tải hoặc 45 ngày kể từ ngày hoàn thành kiểm tra hải quan, đến trước ngày thanh toán cuối cùng. Khoản vay này không phải đăng ký với Ngân hàng Nhà nước, nhưng bên đi vay phải báo cáo trực tuyến tình hình thực hiện trên Trang điện tử hằng tháng, chậm nhất vào ngày 05 của tháng tiếp theo.
Khi nào khoản nhập khẩu trả chậm trở thành khoản vay nước ngoài?
Thông tư 12/2022/TT-NHNN xếp hợp đồng nhập khẩu hàng hóa trả chậm vào một trong các hình thức vay nước ngoài (khoản 1 Điều 3). Để biết một lô hàng có phát sinh khoản vay hay không, chỉ cần so hai mốc ngày: nếu ngày rút vốn đầu tiên đến trước ngày thanh toán cuối cùng, khoản nhập khẩu đó là khoản vay nước ngoài tự vay, tự trả (khoản 1 Điều 4 Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN).
Điểm cần lưu ý: “ngày rút vốn” ở đây không phải ngày nhận hàng hay ngày nhận tiền, mà là mốc do Thông tư quy ước. Vì vậy, một khoản trả chậm theo điều kiện thương mại thông thường vẫn có thể trở thành khoản vay khi thời hạn thanh toán kéo dài qua mốc đó.
Ngày rút vốn và ngày thanh toán cuối cùng xác định thế nào?
Ngày rút vốn phụ thuộc bộ chứng từ ngân hàng yêu cầu
-
Ngân hàng yêu cầu bộ chứng từ thanh toán phải có chứng từ vận tải: ngày rút vốn là ngày thứ 90 kể từ ngày phát hành chứng từ vận tải.
-
Ngân hàng không yêu cầu chứng từ vận tải: ngày rút vốn là ngày thứ 45 kể từ ngày hoàn thành kiểm tra ghi trên tờ khai hải quan đã được thông quan.
Mốc nào được áp dụng do yêu cầu của ngân hàng cung ứng dịch vụ tài khoản quyết định, không do doanh nghiệp tự chọn. Xác nhận yêu cầu này với ngân hàng ngay từ đầu giúp doanh nghiệp có một căn cứ thống nhất cho mọi lô hàng.
Ngày thanh toán cuối cùng theo hợp đồng hoặc theo thực tế
-
Ngày thanh toán cuối cùng của thời hạn thanh toán theo hợp đồng.
-
Ngày thanh toán thực tế cuối cùng, nếu việc thanh toán không thực hiện theo hợp đồng hoặc hợp đồng không quy định cụ thể thời hạn thanh toán.
Thời hạn của khoản vay được tính từ ngày rút vốn đầu tiên đến ngày thanh toán cuối cùng.
Ví dụ
Chứng từ vận tải của một lô hàng phát hành ngày 01/3 và ngân hàng yêu cầu bộ chứng từ thanh toán có chứng từ vận tải. Ngày rút vốn là ngày thứ 90 kể từ ngày 01/3.
Nếu hợp đồng cho thanh toán trong 60 ngày và doanh nghiệp thanh toán đúng hạn, ngày thanh toán cuối cùng đến trước ngày rút vốn, nên không phát sinh khoản vay. Nếu hợp đồng cho thanh toán trong 120 ngày, ngày thanh toán cuối cùng đến sau ngày rút vốn, nên lô hàng này phát sinh khoản vay nước ngoài. Ngay cả với hợp đồng 60 ngày, nếu doanh nghiệp thực tế thanh toán trễ qua ngày rút vốn thì ngày thanh toán thực tế được dùng để xác định, và khoản vay vẫn phát sinh.
Khoản vay này có phải đăng ký không?
Không. Khoản 2 Điều 4 quy định các khoản vay tự vay, tự trả dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm không thuộc đối tượng phải đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài. Khoản 3 Điều 4 cũng cho phép chuyển tiền trả nợ gốc, lãi và phí của khoản vay này mà không bắt buộc qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài. Nghĩa vụ còn lại với Ngân hàng Nhà nước là báo cáo. Các khoản vay thuộc diện phải đăng ký được tổng hợp tại bài Các khoản vay nước ngoài phải đăng ký.
Báo cáo nộp khi nào, ở đâu?
Nội dung
Quy định
Thời hạn
Định kỳ hằng tháng, chậm nhất vào ngày 05 của tháng tiếp theo kỳ báo cáo (khoản 1 Điều 41).
Hình thức
Báo cáo trực tuyến trên Trang điện tử quản lý vay, trả nợ nước ngoài không được Chính phủ bảo lãnh (khoản 2 Điều 5), truy cập qua www.sbv.gov.vn hoặc www.qlnh-sbv.cic.org.vn (khoản 1 Điều 8). Doanh nghiệp cần có tài khoản truy cập Trang điện tử trước kỳ báo cáo đầu tiên.
Sau khi gửi
Trong 10 ngày làm việc, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực duyệt báo cáo. Nếu thông tin chính xác, doanh nghiệp được thông báo hoàn thành qua thư điện tử; nếu cần làm rõ, doanh nghiệp được đề nghị điều chỉnh số liệu (khoản 2 Điều 41).
Khi phát hiện sai sót
Trong 03 ngày làm việc, báo cáo lại trên Trang điện tử với số liệu đã khắc phục, đồng thời thông báo Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực qua thư điện tử (khoản 3 Điều 41).
Đồng tiền vay
Nếu khác loại ngoại tệ trong hướng dẫn lập báo cáo, quy đổi theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính công bố gần nhất tại thời điểm báo cáo (khoản 4 Điều 41).
Trang điện tử gặp lỗi thì báo cáo thế nào?
Điều 9 phân biệt hai trường hợp:
-
Lỗi từ Trang điện tử: doanh nghiệp tạm thời báo cáo bằng văn bản theo mẫu tại Phụ lục IV. Sau khi sự cố được khắc phục, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực cập nhật báo cáo này vào Trang điện tử.
-
Lỗi từ phía doanh nghiệp: doanh nghiệp chủ động khắc phục hoặc phối hợp với bộ phận kỹ thuật của Trang điện tử; tạm thời báo cáo bằng văn bản theo mẫu tại Phụ lục IV, đồng thời báo cáo Ngân hàng Nhà nước (Cục Quản lý Ngoại hối) về sự cố; sau khi khắc phục thì cập nhật báo cáo lên Trang điện tử ngay.
Nên lưu lại ảnh chụp màn hình và thời điểm gặp lỗi để có căn cứ cho thấy báo cáo đã được thực hiện đúng hạn. Mẫu Phụ lục IV có thể tải tại cuối Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN.
Giữ báo cáo đi cùng nhịp nhập khẩu
Với doanh nghiệp nhập khẩu thường xuyên, mỗi lô hàng có một mốc ngày rút vốn riêng, nên đến kỳ báo cáo mới rà lại thì rất dễ sót. Cách làm bền vững là gắn việc nhận diện khoản vay vào quy trình thanh toán nhập khẩu: ghi nhận mốc chứng từ vận tải hoặc tờ khai, theo dõi hạn thanh toán, rồi đối chiếu với số liệu kế toán trước ngày 05 hằng tháng. EXPERTIS cùng doanh nghiệp thiết lập và duy trì nhịp theo dõi này trong dịch vụ kế toán và kê khai thuế, bên cạnh các nghĩa vụ báo cáo đặc thù khác của doanh nghiệp có giao dịch với nước ngoài.
Toàn bộ quy trình vay, đăng ký và báo cáo khoản vay nước ngoài được hướng dẫn tại Cẩm nang vay, đăng ký và báo cáo khoản vay nước ngoài.
Căn cứ pháp lý
-
Thông tư 12/2022/TT-NHNN ngày 30/9/2022 hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp, được sửa đổi, bổ sung bởi các Thông tư 08/2023/TT-NHNN, 21/2023/TT-NHNN, 19/2024/TT-NHNN và 80/2025/TT-NHNN. Điều khoản trong bài trích theo Văn bản hợp nhất 23/VBHN-NHNN ngày 20/01/2026
-
Nghị định 219/2013/NĐ-CP về quản lý vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh, trích theo Văn bản hợp nhất 109/2026/VBHN-NĐ-NHNN