Ở giai đoạn đầu, giám đốc tự ký mọi khoản chi, biết mặt từng khách hàng, nhớ từng đơn hàng. Đó là một hình thức kiểm soát rất hiệu quả, với một giới hạn duy nhất: nó không lớn lên được cùng doanh nghiệp.
Những ý chính
- Kiểm soát nội bộ là cách doanh nghiệp tổ chức công việc để mỗi giao dịch quan trọng có người thực hiện, có người kiểm tra và có dấu vết.
- Mục tiêu của kiểm soát nội bộ ở doanh nghiệp chưa lớn không phải là làm chặt hơn, mà là trao quyền được: công việc vẫn chạy đúng khi giám đốc không có mặt.
- Ba chu trình nên làm trước là bán hàng và thu tiền, mua hàng và thanh toán, tiền lương; trong cả ba, một nguyên tắc mang lại phần lớn hiệu quả là tách ba vai đề xuất, phê duyệt và thực hiện.
Khi giám đốc là điểm kiểm soát duy nhất
Khi có vài chục nhân viên và vài trăm giao dịch mỗi tháng, giám đốc ký mọi thứ trở thành nút cổ chai. Đơn hàng chờ ký, thanh toán chờ ký, nhân viên chờ hỏi. Doanh nghiệp càng lớn càng chậm, và sai sót vẫn lọt qua vì không ai đủ thời gian để thực sự đọc những gì mình ký.
Kiểm soát nội bộ chuyển doanh nghiệp từ mô hình một điểm sang mô hình hệ thống. Thay vì mọi thứ phải đi qua một người, mỗi giao dịch tự mang theo các điểm kiểm tra của nó. Giám đốc không còn ký từng phiếu chi, mà xem một bảng đối chiếu.
Từ một điểm kiểm soát đến một hệ thống kiểm soát
Nhanh khi nhỏ. Chậm dần và dễ lọt sai sót khi giao dịch tăng.
Mỗi giao dịch tự mang điểm kiểm tra. Người điều hành giám sát, không phải ký từng việc.
Một nguyên tắc dùng cho mọi chu trình
Nếu chỉ chọn một nguyên tắc để áp dụng ngay, đó là tách ba vai: người đề xuất, người phê duyệt và người thực hiện chi tiền hoặc giữ tài sản. Khi một giao dịch cần đi qua ba người, sai sót vô ý được phát hiện sớm, và mỗi người đều được bảo vệ vì công việc của họ có người xác nhận.
Ở doanh nghiệp ít người, không phải lúc nào cũng tách được đủ ba vai. Khi đó giám đốc giữ một vai, thường là vai phê duyệt, hoặc tự đối chiếu sao kê ngân hàng hằng tháng. Kiểm soát nội bộ phù hợp là kiểm soát vừa với quy mô, không phải bản sao của một tập đoàn.
Ba chu trình nên làm trước
Ba chu trình dưới đây chiếm phần lớn dòng tiền ra vào của một doanh nghiệp. Làm tốt ba chu trình này, doanh nghiệp đã kiểm soát được phần cốt lõi.
Ba chu trình, ba điểm kiểm soát đầu tiên
Bán hàng và thu tiền
Đơn hàng
Hóa đơn
Tiền về
Đối chiếu ba điểm theo tuần
Giảm giá có hạn mức duyệt.
Mua hàng và thanh toán
Đơn đặt hàng
Biên bản nhận hàng
Hóa đơn
Chỉ thanh toán khi ba chứng từ khớp
Tiền lương
Chấm công
Tính lương
Chi lương
Ba bước do ba người khác nhau
Kiểm soát nội bộ tốt không làm doanh nghiệp chậm lại. Nó cho phép người điều hành trao quyền mà vẫn yên tâm.
EXPERTIS Insights
Những điều không cần làm vội
Doanh nghiệp chưa lớn thường vướng ở chiều ngược lại: làm kiểm soát quá nặng so với quy mô. Không cần viết sổ tay quy trình cho mọi bộ phận; một trang cho mỗi chu trình là đủ để bắt đầu. Không cần mua phần mềm quản trị lớn trước khi quy trình trên giấy đã chạy ổn. Và thêm chữ ký không làm kiểm soát tốt hơn nếu không ai thực sự đối chiếu.
Điều này có nghĩa gì với người điều hành
- Trong tuần qua, tôi đã ký bao nhiêu chứng từ mà không thực sự có thời gian kiểm tra?
- Giao dịch nào trong doanh nghiệp đang do một người làm trọn từ đầu đến cuối?
- Nhân viên có biết mình được quyết định đến mức nào mà không cần hỏi?
Cách bắt đầu thực tế: chọn một chu trình, vẽ lại đường đi của một giao dịch từ đầu đến cuối, ghi tên người làm từng bước, rồi xem bước nào đang do một người làm trọn. Chỉnh điểm đó trước. Trong hành trình quản trị, kiểm soát nội bộ là bước khép lại giai đoạn quản trị hiệu quả, và là điều nhà đầu tư, ngân hàng hay đối tác muốn thấy khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn chuyển đổi giá trị.
Đọc tiếp